اختصاصی گروه اجتماعی
مریم روشن
در بیمارستان شهید رجایی تهران، سال گذشته ۳۰ کودک تحت پیوند قلب قرار گرفتند؛ اما در همان دوره، ۱۳۰ کودکِ در فهرست انتظار دریافت قلب پیوندی، پیش از رسیدن نوبت جان باختند. این آمار که کتایون نجفی‌زاده، رئیس انجمن اهدا عضو ایرانیان، به نقل از بخش پیوند قلب بیمارستان شهید رجایی اعلام کرده، تصویری تلخ از فاصله میان نیاز بیماران و اعضای قابل پیوند در دسترس ترسیم می‌کند.
این رقم مربوط به کل کشور نیست؛ ۱۳۰ کودک جان‌باخته، بیمارانِ در فهرست انتظار پیوند قلب بیمارستان شهید رجایی بوده‌اند. با این حال، نسبت ۳۰ پیوند انجام‌شده به ۱۳۰ مرگ در صف انتظار، نشان می‌دهد که برای بسیاری از کودکان، رسیدن یک قلب مناسب دیرتر از آنچه باید رخ می‌داد، اتفاق افتاده است.
افت اهدای عضو، میراث کرونا
نجفی‌زاده می‌گوید در دوران شیوع کرونا، آمار اهدای عضو در ایران افت چشمگیری داشت؛ روندی که در بسیاری از کشورها نیز مشاهده شد. تفاوت این است که پس از پایان همه‌گیری، بسیاری از کشورها توانستند به سطح پیشین اهدای عضو بازگردند، اما ایران هنوز به شرایط مطلوب پیش از کرونا نرسیده است.
به گفته او، شمار موارد مرگ مغزی در کشور کاهش نیافته، اما از اعضای قابل پیوند این افراد به اندازه کافی استفاده نمی‌شود. این یعنی مشکل صرفاً کمبود مرگ مغزی نیست؛ بخشی از ظرفیت نجات بیمارانِ در صف انتظار، در مسیر شناسایی، تأیید، رضایت خانواده، هماهنگی و انتقال عضو از دست می‌رود.
صفی که هر روز طولانی‌تر می‌شود
رئیس انجمن اهدا عضو ایرانیان تأکید می‌کند که با رشد جمعیت، شمار بیماران نیازمند پیوند عضو نیز افزایش یافته، اما آمار اهدای عضو متناسب با این رشد بالا نرفته است. نتیجه این ناهماهنگی، افزایش شمار بیمارانی است که پیش از رسیدن نوبت پیوند جان خود را از دست می‌دهند.
این مسئله فقط به کودکان محدود نمی‌شود. بر پایه اعلام انجمن اهدا عضو ایرانیان در بهار ۱۴۰۵، حدود ۲۷ هزار نفر در فهرست انتظار پیوند عضو بودند و بیشترین سهم با بیماران نیازمند کلیه بود. همچنین امید قبادی، نایب‌رئیس انجمن، گفته بود به‌طور میانگین هر دو تا سه ساعت یک بیمار در فهرست انتظار جان خود را از دست می‌دهد.
کودکان، آسیب‌پذیرترین بیماران
کودکانِ نیازمند پیوند قلب در وضعیت حساس‌تری قرار دارند؛ زیرا هم اندازه و سازگاری قلب اهدایی اهمیت دارد و هم زمان انتظار برای آن‌ها می‌تواند مستقیماً با وخامت بیماری و مرگ همراه شود. آمار بیمارستان شهید رجایی نشان می‌دهد در برابر هر پیوند قلب کودکان در سال گذشته، بیش از چهار کودک در فهرست انتظار همین بیمارستان جان باخته‌اند.
این نسبت، اهمیت زمان را برجسته می‌کند که برای بیمار در وضعیت بحرانی، هر روز انتظار ممکن است آخرین فرصت باشد. ازاین‌رو، افزایش تعداد پیوندها تنها با افزایش شمار مرگ مغزی قابل حل نیست؛ باید ظرفیت شناسایی اهداکنندگان بالقوه، همراهی خانواده‌ها، هماهنگی بین بخش‌ها و انتقال سریع اعضا تقویت شود.
راه‌حل، فراتر از شعار
نجفی‌زاده بر لزوم بازگرداندن آمار اهدای عضو به سطح پیش از کرونا تأکید می‌کند و می‌گوید استفاده از اعضای قابل پیوند نیز کمتر از حد انتظار است. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که فرهنگ‌سازی عمومی، آموزش کادر درمان، تقویت واحدهای اهدای عضو و ایجاد سازوکار سریع برای انتقال اعضا، از ارکان اصلی افزایش نرخ اهدا هستند.
اما تا زمانی که این اقدام‌ها به نتیجه عملی تبدیل نشوند، آمارهایی مانند ۱۳۰ کودکِ جان‌باخته در انتظار قلب، فقط یک خبر گذرا نخواهند بود؛ آن‌ها یادآور خانواده‌هایی‌اند که برای رسیدن یک عضو انتظار کشیدند، اما فرصت زندگی را از دست دادند.
