اختصاصی گروه اقتصادی / فرهاد فربودی
تورم خوراکیها سهرقمی شد؛ ۱۰۵.۵ درصد. عددی که مانند سایهای بر سفره خانوارها سنگینی میکند؛ بر یخچالهایی که خالیتر شدهاند و بر خریدهایی که هر روز کوچکتر میشوند. بهمنماه با ثبت رکوردی بیسابقه در تورم نقطهبهنقطه گروه خوراکی و آشامیدنیها، زنگ خطری تازه برای امنیت غذایی به صدا درآورد. این جهش قیمتی در حالی رخ داده که تنها چند روز پس از انتشار این آمار، ایران درگیر جنگ با آمریکا و اسرائیل شد؛ رخدادی که به طور طبیعی انتظارات تورمی را تشدید کرده و میتواند موج تازهای از افزایش قیمتها را در هفتهها و ماههای پیشرو رقم بزند. در چنین شرایطی، سهرقمی شدن تورم خوراکیها نه یک نوسان مقطعی، بلکه نشانهای از ورود اقتصاد به مرحلهای نگرانکنندهتر از بیثباتی قیمتی است.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطهبهنقطه گروه خوراکی و آشامیدنیها در بهمنماه به ۱۰۵.۵ درصد رسیده است؛ رقمی که به معنای بیش از دو برابر شدن هزینه تامین اقلام غذایی نسبت به بهمن سال گذشته است. این در حالی است که تورم نقطهبهنقطه کل اقتصاد نیز در همین ماه ۶۸.۱ درصد ثبت شده است. مقایسه این دو عدد بهروشنی نشان میدهد شتاب افزایش قیمتها در بخش خوراکی از متوسط عمومی سبقت گرفته و فشار مضاعفی بر دهکهای پایین درآمدی وارد کرده است. خانوارهایی که سهم خوراکی در سبد هزینهای آنها بالاتر است، اکنون با کاهش محسوس قدرت خرید، کوچکتر شدن سبد مصرفی و جایگزینی اقلام ارزانتر به جای کالاهای باکیفیتتر مواجهاند.
رکورد تاریخی تورم نقطهبهنقطه در بهمنماه شکسته شد. شاخص قیمت کالاها و خدمات نسبت به ماه مشابه سال گذشته ۶۸.۱ درصد افزایش یافته و تورم ماهانه بهمن ۹.۴ درصد ثبت شده که بالاترین مقدار از خرداد سال ۱۴۰۱ تاکنون است. این رشد ماهانه قابل توجه، نشاندهنده شتابگیری دوباره موتور تورم است. یکی از مهمترین نکات آمارهای یازدهمین ماه سال جاری، سهرقمی شدن تورم خوراکیها و آشامیدنیهاست؛ اتفاقی که پیش از این در اقتصاد ایران سابقه نداشته و به تعبیر کارشناسان، نشانه ورود به مرحلهای از تورم شدید است.
دیماه، نخستین ماهی بود که تورم خوراکیها و آشامیدنیها رکورد ۸۸ درصدی تیرماه سال ۱۴۰۱ را شکست. در سال ۱۴۰۱ افزایش نرخ ارز ترجیحی از ۴۲۰۰ تومان به ۲۸۵۰۰ تومان یکی از عوامل جهش تورمی بود. اکنون نیز حذف ارز ترجیحی برای واردات اقلام به جز گندم و دارو، به عنوان محرک اصلی رشد قیمتها در دی و بهمن مطرح میشود. نرخ تورم کالاهای خوراکی و آشامیدنی از ابتدای سال تاکنون روندی صعودی داشته و بهمنماه سومین ماه متوالی است که این نرخ بالای سطح ۷۰ درصد قرار دارد. تورم نقطهبهنقطه خوراکی و آشامیدنیها در آذر، دی و بهمن به ترتیب ۶، ۱۸ و ۱۶ واحد درصد افزایش یافته است؛ روندی که نشان میدهد فواصل جهشهای تورمی کوتاهتر شده و اقتصاد با موجهای پیدرپی افزایش قیمت مواجه است.
همزمانی تقریبی انتشار این آمار با آغاز جنگ، اهمیت تحلیل انتظارات تورمی را دوچندان میکند. تجربه اقتصاد ایران نشان داده که هرگونه تنش ژئوپلیتیک، به سرعت در بازار ارز و سپس در بازار کالاهای اساسی منعکس میشود. افزایش نااطمینانی، رشد تقاضای احتیاطی و احتمال اختلال در زنجیره تامین، میتواند قیمت خوراکیها را فراتر از ارقام رسمی بهمنماه سوق دهد. از این رو، رقم ۱۰۵.۵ درصد را شاید بتوان کف جدیدی برای تورم خوراکیها در نظر گرفت؛ عددی که در صورت تداوم شرایط جنگی و بیثباتی ارزی، قابلیت افزایش بیشتر نیز دارد.
در همین حال، روایت بانک مرکزی از تورم بهمنماه نیز منتشر شد. بر اساس اعلام این نهاد، تورم ماهانه ۸.۴ درصد و تورم نقطهبهنقطه ۶۲.۲ درصد بوده است. اگرچه این ارقام پایینتر از دادههای مرکز آمار است، اما فاصله ۰.۲ واحد درصدی با بالاترین رقم ثبتشده در بانک مرکزی، یعنی ۶۲.۴ درصد در فروردین ۱۴۰۲، نشان میدهد رکورد تورم نقطهبهنقطه در آمار این نهاد نیز در آستانه شکسته شدن است. با توجه به اینکه نمونهگیری مرکز آمار در شهرها و روستاها گستردهتر است و دادههای بانک مرکزی عمدتا بر مبنای مناطق شهری تنظیم میشود، به نظر میرسد روایت مرکز آمار تصویر جامعتری از فشار تورمی بر کل خانوارهای کشور ارائه میدهد.
انتشار گزارش تورم بهمنماه با یک روز تاخیر و در شامگاه چهارشنبه ششم اسفندماه انجام شد؛ در حالی که معمولا آمار تورمی در پنجم هر ماه منتشر میشود. برخی تحلیلگران معتقدند این تاخیر بیارتباط با رکوردشکنی تورم نیست. با این حال، دادههای منتشرشده نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه از ۶۰ درصد در دیماه به ۶۸.۱ درصد در بهمن رسیده و نسبت به بهمن سال قبل که ۳۵.۳ درصد بوده، ۳۲.۸ واحد درصد افزایش یافته است.
