اختصاصی هموطن/ گروه اجتماعی- بیژن پویان
در حالی که افکار عمومی و جامعه دانشگاهی ایران همچنان تحت تأثیر گزارش‌های نگران‌کننده از سوءرفتار اخلاقی اساتید قرار دارد، انتصاب جدید یکی از چهره‌های جنجالی دانشگاه علامه طباطبایی به یک سمت مدیریتی ارشد، موجی از انتقادات را به دنبال داشته است. علیرضا صادقی، عضو گروه مطالعات برنامه درسی و رئیس پیشین دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه، در حالی به سرپرستی دانشگاه جامع علمی‌کاربردی استان تهران شرق منصوب شده است که روایت‌های متعددی از تعرض و آزار جنسی علیه او در فضای دانشگاهی منتشر شده است. در چنین موضوعاتی باید ابعاد مختلف این پرونده، روایت‌های مستقیم دانشجویان و الگوی تکرارشونده مصونیت اساتید متهم در نظام آموزش عالی ایران بررسی شود.
به گزارش ایران‌وار، اتهام تعرض جنسی علیه علیرضا صادقی نخستین بار به طور گسترده توسط کانال‌های دانشجویی از جمله «دانشجویان متحد» و «علامه آزاد» مطرح شد. بر اساس این گزارش‌ها، واقعه تعرض در جریان یک همکاری پژوهشی و در زمانی رخ داده است که یک دانشجوی دختر به تنهایی در آزمایشگاه دانشکده حضور داشته است. روایت‌های منتشر شده حاکی از آن است که این مورد تنها یک اتفاق ایزوله نبوده، بلکه پیش از آن نیز شکایت‌های متعددی درباره مزاحمت‌های کلامی و استفاده از عبارات جنسی توسط وی خطاب به دانشجویان دختر مطرح شده بود. با این حال، واکنش مسئولان دانشگاه به جای شفاف‌سازی و رسیدگی قضایی، به محدود کردن دسترسی دانشجویان به آزمایشگاه خلاصه شده است؛ تصمیمی که به باور ناظران، به جای تنبیه فرد متهم، فرصت‌های پژوهشی دانشجویان را سلب کرده است.
از تحقیر کلامی و تعرض فیزیکی
بخش مهمی از مستندات این پرونده به اظهارات مستقیم دانشجویانی بازمی‌گردد که تجربه مواجهه با این استاد را داشته‌اند. الناز، دانشجوی روان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، در گفت‌وگویی با «هموطن»، پرده از رفتارهای نامناسب این استاد برداشته است. الناز در این مصاحبه با می‌گوید: «حیف است این آقا را استاد خطاب کنیم، ایشان اصلا ادب ندارند و بارها دانشجویان را تمسخر کردند یا با کنایه‌های جنسی با دانشجویان صحبت می‌کردند.» او در ادامه با تأیید صحت روایت‌های منتشر شده در فضای مجازی می‌افزاید: «صادقی تلاش می‌کند به دانشجویان دختر نزدیک شود و از آن‌ها راجع به مسائل شخصی و خصوصی زندگی‌شان می‌پرسد و حتی درباره ظاهر و لباس دانشجویان دختر نظر می‌دهد و گاهی آن‌ها را مسخره می‌کرد که البته ادعا می‌کرد شوخی کرده است. آن زمان که ما دانشجو بودیم، هیچ دانشجوی دختری دلش نمی‌خواست با او کلاس داشته باشد یا به نحوی ارتباط داشته باشد، اما آموزش به نحوی کلاس‌ها را برگزار می‌کرد که گاهی دانشجویان ناچار بودند با او کلاس بردارند؛ در حقیقت دانشگاه پناهگاه آزارگران است.»
علاوه بر این، روایت‌های دیگری از رفتارهای قلدرمآبانه و غیرحرفه‌ای وی در محیط اداری دانشگاه نیز منتشر شده است. یکی از دانشجویان دانشگاه علامه در پیامی که در رسانه‌های دانشجویی بازتاب یافت، می‌نویسد: «در مورد علیرضا صادقی لازمه بگویم که این آدم بی‌ادب بود و مثل اساتید رفتار نمی‌کرد. با لگد در را باز می‌کرد و وارد جایی می‌شد. مثلاً یک‌بار من با رئیس آموزش در بحث بودم و صدایمان بالا گرفت، با لگد در را باز کرد، آمد و بعد بدون سلام و علیک بیرونمان کرد و گفت حرف نباشد. خیلی راحت دخترها را سریع با اسم کوچک صدا می‌کرد و کلاً رفتار چاله‌میدانی داشت.» این دانشجو همچنین اشاره می‌کند که تغییر ریاست دانشکده در سال گذشته که با تعریف و تمجید فراوان همراه بود، در واقع تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر شکایت‌های موجود بوده است.
الگوی مصونیت و ارتقا
آنچه پرونده علیرضا صادقی را به یک موضوع سیاسی و اجتماعی تبدیل کرده، انتصاب او به سمت سرپرستی دانشگاه جامع علمی‌کاربردی استان تهران شرق است. انجمن مطالعات برنامه درسی ایران در پیامی رسمی، این انتصاب را «شایسته» خوانده و از «سوابق ارزشمند علمی و مدیریتی» او تمجید کرده است. به گزارش خبرنامه امیرکبیر، این جابه‌جایی‌های مدیریتی به جای رسیدگی شفاف به اتهامات، نشان‌دهنده فقدان پاسخگویی در قبال امنیت دانشجویان است. این گزارش تأکید می‌کند که تعویض سمت به جای بازخواست، یکی از تاکتیک‌های معمول در مواجهه با زیر سوال رفتن صلاحیت اخلاقی مقامات است؛ گویی از دید مقامات، آزار زنان خللی در صلاحیت مدیران ایجاد نمی‌کند.
این وضعیت منحصر به دانشگاه علامه نیست. بررسی‌ها نشان می‌دهد که وزارت علوم در موارد مشابه نیز رویکردی حمایتی از اساتید متهم داشته است. به گزارش دیده‌بان آزار، در دانشگاه کردستان، ۱۷ دانشجوی دختر در پرونده‌ای ۳۰۰ صفحه‌ای، روایات خود از تعرض و آزار جنسی توسط جمال محمدی، یکی از اساتید جامعه‌شناسی، را مستند کردند. با این حال، وزارت علوم در نهایت رأی به تبرئه این استاد داد که منجر به تجمعات اعتراضی گسترده دانشجویان در صحن دانشگاه شد. دانشجویان با راهپیمایی از دانشکده علوم اجتماعی تا ساختمان مرکزی، به این رویه «عادی‌سازی آزار» اعتراض کردند، اما پاسخ رسمی تنها سکوت یا تبرئه متهمان بوده است.
بازگشت آزارگران به کلاس درس
نمونه بارز دیگری از این چرخه مصونیت در دانشگاه صنعتی شریف مشاهده شده است. به گزارش کانال تلگرامی «صدای شریف»، کریم مظاهری، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی هوافضا، که پیش‌تر به دلیل «تعرض، تماس و پیامک‌های آزاردهنده» به یک دانشجوی تحصیلات تکمیلی در سال ۱۳۹۴ به دو سال انفصال از خدمت محکوم شده بود، بار دیگر به تدریس دروس اجباری بازگشته است. نکته قابل تامل در این پرونده، دخالت نهادهای بالادستی برای کاهش مجازات است. پس از اعتراض مظاهری به دیوان عدالت اداری و وزارت علوم، پرونده به دانشگاه شریف ارجاع شد و در آنجا حکم انفصال به یک سال تعلیق کاهش یافت تا زمینه بازگشت او فراهم شود.
این استاد دانشگاه در واکنش به اعتراضات دانشجویی، به جای عذرخواهی، از تعبیر «دست‌اندازی» استفاده کرد و علیه دانشجویان معترض به اتهام «نشر مطالب خلاف واقع» شکایت کرد. شورای صنفی دانشکده هوافضا در بیانیه‌ای اعلام کرده است که پذیرش حضور چنین افرادی در کلاس درس، مصداق بارز عادی‌سازی آزار جنسی در محیط‌های آموزشی است. همزمان با این فشارها بر اساتید متهم، فشارهای حراستی بر دانشجویان دختر نیز شدت یافته است؛ به طوری که در دانشگاه تهران و علامه طباطبایی، «گشت‌های موتوری حجاب‌بان» با تعرض کلامی و تحقیر دانشجویان، فضایی از ناامنی را ایجاد کرده‌اند که در تضاد کامل با مصونیت اساتید متهم به تعرض قرار دارد. پرونده علیرضا صادقی و موارد مشابه در دانشگاه‌های شریف و کردستان، بیانگر یک بحران ساختاری در نظام آموزش عالی ایران است. در حالی که دانشجویان برای پوشش خود با تهدیدهای انضباطی و تحقیرهای حراست مواجه می‌شوند، اساتیدی که با اتهامات سنگین تعرض جنسی روبرو هستند، نه تنها مجازات نمی‌شوند، بلکه با احکام تبرئه وزارت علوم یا ارتقا به پست‌های مدیریتی جدید، به فعالیت خود ادامه می‌دهند. فقدان یک نهاد مستقل برای رسیدگی به شکایات آزار جنسی و حمایت سیستماتیک از اساتید متهم، امنیت روانی و فیزیکی دانشجویان را به شدت به خطر انداخته است. تا زمانی که شفافیت در رسیدگی به این پرونده‌ها جایگزین مصلحت سنجی‌های مدیریتی نشود، دانشگاه‌ها همچنان کانون بحران‌های اخلاقی و اعتراضات دانشجویی باقی خواهند ماند.
