اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق: حدود ۲۰ روز از آتشبس شکننده میان ایران و ایالات متحده میگذرد، اما آثار اقتصادی این دوره کوتاه، بهمراتب سنگینتر از آن چیزی است که در ظاهر دیده میشود. آمارهای رسمی از بیکار شدن دستکم یک میلیون نفر خبر میدهند؛ رقمی که بسیاری معتقدند در واقعیت بسیار بالاتر از این عدد است. همزمان، جهش بیسابقه قیمت کالاها، بازار را وارد مرحلهای تازه از بحران کرده و معیشت خانوارها را بیش از هر زمان دیگری تحت فشار قرار داده است. اقتصاد ایران سال ۱۴۰۵ را با ثبت رکوردهای تازه تورمی آغاز کرده است. براساس تازهترین آمار بانک مرکزی، نرخ تورم ۱۲ماهه منتهی به فروردین به ۵۰.۶ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم در اسفندماه سال گذشته ۴۸.۳ درصد بود. همچنین تورم ماهانه فروردین با ثبت عدد ۷ درصد، بیش از دو برابر تورم ۳ درصدی اسفندماه بوده است. جزئیات این آمار نشان میدهد فشار اصلی تورم بر بخش کالا وارد شده است.
تورم ماهانه کالاها ۹.۵ درصد و در بخش خدمات ۸.۳ درصد ثبت شده که بیانگر رشد شدید قیمت کالاهای مصرفی، بادوام و واسطهای است. نگرانکنندهتر از همه، تورم نقطهبهنقطه فروردین است که به ۶۷ درصد رسیده و در بخش کالاها از مرز ۹۵.۷ درصد عبور کرده؛ آماری که رکوردی کمسابقه و بسیار هشداردهنده محسوب میشود. البته بحران معیشت خانوارها به قبل از جنگ نیز بازمیگردد. سالها تحریم، ناترازیهای مالی و انرژی و تصمیماتی مانند تکنرخی شدن ارز، پیشتر فشار سنگینی بر سفره مردم وارد کرده بود. اجرای طرح کالابرگ نیز نتوانست اثر این شوک قیمتی را بهطور کامل جبران کند. گرانی تنها محدود به کالاهای اساسی نبوده و از مواد غذایی گرفته تا پوشاک، لوازم خانگی و محصولات بهداشتی را دربر گرفته است.
رکود سنگین در بازار پوشاک بازار پوشاک یکی از نخستین بخشهایی است که آثار این بحران را بهوضوح نشان میدهد. محدوده چهارراه سرسبز تا میدان نبوت تهران که همیشه یکی از مراکز پررونق خرید پوشاک بود، این روزها با تعطیلی گسترده مغازهها و کاهش شدید مشتریان مواجه شده است. یکی از فروشندگان پوشاک میگوید میزان فروش پس از آتشبس به یکدهم دوران قبل از جنگ رسیده است. به گفته او، مردم زمانی که برای تامین نیازهای اولیه خود دچار مشکل هستند، طبیعی است که خرید لباس را از اولویت خارج کنند. از سوی دیگر، بسیاری از کسبه حتی در قیمتگذاری نیز دچار سردرگمی شدهاند؛ چراکه فروش یک کالا به معنای ناتوانی در جایگزینی همان جنس با قیمت جدید است.
شوک قیمت در بازار مواد غذایی بازار مواد غذایی نیز شرایطی مشابه دارد. در مولوی تهران، یکی از مهمترین مراکز خرید مواد غذایی، رکود و کاهش شدید تقاضا کاملا محسوس است. فروشندگان میگویند حتی در دوران جنگ نیز بازار از امروز بهتر بود. قیمت برخی اقلام ساده برای مردم شوکآور شده است؛ نوشابه خانواده به ۱۱۱ هزار تومان رسیده و قیمت یک بسته چیپس ساده به حدود ۷۰ هزار تومان افزایش یافته است. بسیاری از مشتریان با شنیدن این قیمتها از خرید منصرف میشوند و حتی فروشندگان نیز از اعلام قیمتها احساس شرمندگی میکنند. رستورانها در آستانه تعطیلی صنف رستورانداران و کافهداران نیز از دیگر قربانیان این شرایط هستند. کاهش قدرت خرید مردم باعث شده هزینه تفریح و غذا خوردن بیرون از خانه، بهسرعت از سبد خانوار حذف شود. بسیاری از رستورانها که پیشتر مشتریان ثابت داشتند، امروز با کاهش شدید مراجعهکنندگان مواجهاند.
به گفته یک صاحب فستفود در تهرانپارس برای حفظ حداقل سود، قیمت یک پیتزای ساده به حدود ۴۰۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی که برای بسیاری از خانوادهها غیرقابل پرداخت است. به گفته فعالان این صنف، افزایش قیمت مواد اولیه بهویژه برنج، وضعیت رستورانهای سنتی را حتی بحرانیتر کرده و بسیاری از آنها در آستانه ورشکستگی کامل قرار دارند. بازار کار در وضعیت هشدار آمارهای بازار کار نیز از بحرانی عمیق خبر میدهد. دادههای یکی از بزرگترین پلتفرمهای کاریابی کشور نشان میدهد تنها در روز ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ بیش از ۳۱۸ هزار رزومه توسط کارجویان ارسال شده؛ رقمی که نسبت به رکوردهای قبلی حدود ۵۰ درصد افزایش داشته است.
در مقابل، تعداد آگهیهای استخدامی نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافته و این موضوع نشاندهنده عدم تعادل شدید میان عرضه و تقاضای نیروی کار است. تعدیل گسترده نیرو، تعطیلی کسبوکارها و نبود چشمانداز روشن برای آینده، صاحبان مشاغل را در شرایطی از بلاتکلیفی کامل قرار داده است. در چنین وضعیتی، مهمترین نیاز اقتصاد ایران نه فقط کنترل تورم، بلکه بازگرداندن اعتماد و ایجاد چشمانداز روشن برای فعالان اقتصادی است؛ مسالهای که بدون ثبات سیاسی و تصمیمگیری سریع در سطح کلان، دستیافتنی نخواهد بود.
