اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی
افزایش ۳۵ درصدی تعرفههای خدمات درمانی در بخش خصوصی، بار دیگر شکاف میان توان اقتصادی مردم و هزینههای واقعی سلامت در ایران را آشکار کرده است. گزارشی که خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران در روز هفتم مردادمنتشر کرده، تصویری نگرانکننده از وضعیتی ارائه میدهد که در آن بخش بزرگی از جامعه دیگر توان استفاده از خدمات درمانی خصوصی را ندارد و ناچار است به مراکز دولتی روی بیاورد؛ مراکزی که خود با کمبود منابع، فرسودگی زیرساختها و فشار فزاینده مراجعهکنندگان روبهرو هستند.
بر اساس این گزارش، افزایش هزینههای درمان باعث شده بسیاری از بیماران از مراجعه به مراکز خصوصی صرفنظر کنند. این اتفاق فقط یک تغییر مسیر ساده از بخش خصوصی به دولتی نیست؛ بلکه نشانهای از یک بحران عمیقتر در نظام سلامت است: کاهش دسترسی مردم به خدمات باکیفیت، افزایش فشار بر بیمارستانهای دولتی و احتمال تشدید نابرابری در دریافت خدمات پزشکی.
وقتی هزینه درمان از توان مردم پیشی میگیرد
سلامت یکی از اساسیترین نیازهای هر جامعه است، اما در ایران طی سالهای اخیر، هزینههای پزشکی به یکی از نگرانیهای اصلی خانوارها تبدیل شده است. افزایش تعرفهها در شرایطی رخ داده که بسیاری از مردم با کاهش قدرت خرید، تورم بالا و افزایش هزینههای زندگی مواجه هستند.
بر اساس آمار مطرحشده در گزارش تسنیم، بیماران به دلیل رشد هزینههای بخش خصوصی دیگر توان پرداخت تعرفهها را ندارند و به مراکز دولتی مراجعه میکنند. این وضعیت نشان میدهد مسئله فقط گران شدن یک خدمت نیست؛ بلکه خطر حذف تدریجی بخشی از جامعه از دسترسی به خدمات درمانی باکیفیت است.
وقتی یک بیمار برای دریافت خدمات تخصصی یا درمانهای ضروری مجبور شود میان هزینههای سنگین و صرفنظر کردن از درمان یکی را انتخاب کند، پیامدهای اجتماعی و انسانی گستردهای ایجاد میشود. تأخیر در مراجعه به پزشک، ناقص ماندن روند درمان، افزایش بیماریهای مزمن و بالا رفتن هزینههای آینده سلامت، از جمله نتایج چنین شرایطی است.
فشار مضاعف بر بیمارستانهای دولتی؛ صفهای طولانیتر و خدمات محدودتر
گزارش تسنیم همچنین به افزایش فشار بر مراکز درمانی دولتی اشاره کرده است. اگر تعداد زیادی از بیمارانی که پیشتر به بخش خصوصی مراجعه میکردند، اکنون به بیمارستانها و درمانگاههای دولتی منتقل شوند، ظرفیت این مراکز بدون افزایش متناسب منابع با بحران مواجه خواهد شد.
اظهارات نادر توکلی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران، درباره افزایش ۴۵ درصدی مراجعات به مراکز درمانی دولتی در خردادماه نسبت به مدت مشابه سال قبل، نشاندهنده همین روند است. چنین افزایشی در مراجعه، بدون تقویت نیروی انسانی، تجهیزات پزشکی و بودجه درمانی، میتواند کیفیت خدمات را کاهش دهد.
پیامد این وضعیت برای بیماران روشن است: زمان انتظار طولانیتر، ازدحام بیشتر، فشار بر پزشکان و پرستاران، و کاهش توان مراکز درمانی برای ارائه خدمات مطلوب. در نهایت، سیستمی که قرار است پناهگاه اصلی مردم در شرایط اقتصادی دشوار باشد، خود با خطر فرسودگی روبهرو میشود.
بحران سلامت؛ نتیجه سالها سیاستگذاری ناکارآمد
بحران کنونی را نمیتوان تنها به افزایش یکباره تعرفهها محدود کرد. مسئله اصلی، ترکیبی از عوامل مختلف است: تورم مزمن، کاهش قدرت خرید خانوارها، افزایش هزینه تجهیزات و دارو، مشکلات تأمین مالی بیمارستانها و نبود یک سازوکار پایدار برای حمایت از بیماران.
این وضعیت نشان میدهد نظام سلامت ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند اصلاحات ساختاری است. افزایش هزینهها بدون ایجاد حمایت مؤثر برای اقشار کمدرآمد، عملاً میتواند درمان را به یک خدمت طبقاتی تبدیل کند؛ خدمتی که برای گروهی قابل دسترس و برای گروهی دیگر به یک نگرانی دائمی بدل میشود.
اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، پیامد آن تنها افزایش مراجعه به بیمارستانهای دولتی نخواهد بود. کاهش تشخیص زودهنگام بیماریها، افزایش هزینههای درمان در آینده، فشار بیشتر بر خانوادهها و عمیقتر شدن شکاف اجتماعی از دیگر نتایج احتمالی این روند است.
نظام سلامت زمانی موفق است که بیمار به دلیل نگرانی مالی، درمان خود را به تعویق نیندازد. اما آمارهای منتشرشده درباره افزایش مراجعه به بخش دولتی و کاهش توان پرداخت مردم، تصویری از جامعهای ارائه میدهد که در آن هزینه درمان به مانعی جدی برای دسترسی به سلامت تبدیل شده است؛ بحرانی که اگر مدیریت نشود، میتواند یکی از جدیترین چالشهای اجتماعی سالهای آینده ایران باشد.
