یادداشت اختصاصی/ عماد امین
نمیدانم سوگند در آخرین روز زندگیاش به چه فکر میکرد. نمیدانم صبح که چشم باز کرد، تصوری از پایان تلخی داشت که انتظارش را میکشید یا مثل هر روز، به فرداهایی فکر میکرد که هنوز نرسیده بودند. شاید دلش میخواست روزی آرام داشته باشد، شاید آرزویی کوچک در گوشه ذهنش بود، شاید منتظر اتفاقی خوب بود؛ اتفاقی که بتواند لبخندی بر لبانش بنشاند. هیچکس نمیداند در دل یک دختر، در آخرین ساعتهای زندگیاش، چه میگذرد. اما میدانیم سوگند، مثل هر انسان دیگری، حق داشت زندگی کند؛ حق داشت از فردا بترسد، برای فردا امیدوار باشد و فردا را ببیند.
چه غمانگیز است تصور دختری که در خانه، در میان دیوارهایی که باید پناهش باشند، امنیت ندارد. خانه، در ذهن ما، همیشه تصویری از آرامش است؛ جایی برای خستگیهای روزانه، جایی که آدم میتواند بدون ترس نفس بکشد، جایی که اگر دنیا به آدم سخت گرفت، دستکم یک آغوش برای پناه بردن وجود دارد. اما برای سوگند، این تصویر به کابوسی تلخ بدل شد. پناهی که باید از او محافظت میکرد، به جایی تبدیل شد که جانش را گرفت.و تلختر از همه، این حقیقت است که قاتل او پدرش بود.
پدر؛ کلمهای که معمولاً با مهربانی، حمایت و امنیت معنا میشود. پدر، همان کسی که باید دست دخترش را بگیرد، وقتی از دنیا میترسد کنار او بایستد، وقتی زمین میخورد بلندش کند و وقتی راه را گم میکند، چراغی برای مسیرش باشد. هیچکس نمیتواند بهسادگی از کنار این تناقض عبور کند؛ از کنار این واقعیت دردناک که دستی که باید نوازشگر باشد، به دستی بدل شده که زندگی را از دختری گرفته است.
شاید اگر سوگند میتوانست حرف بزند، از ما میخواست به جای آنکه تنها درباره مرگش حرف بزنیم، درباره زندگیای که از او گرفته شد فکر کنیم. درباره روزهایی که دیگر فرصت تجربهشان را ندارد، درباره خندههایی که دیگر شنیده نمیشوند، درباره لباسهایی که شاید دوست داشت بپوشد، خیابانهایی که شاید دوست داشت در آنها قدم بزند، آدمهایی که شاید قرار بود روزی ملاقات کند و آرزوهایی که هنوز فرصت نکرده بود به زبان بیاورد.
مرگ، وقتی در جوانی و به شکلی خشونتآمیز اتفاق میافتد، تنها پایان یک زندگی نیست؛ پایان تمام امکانهایی است که آن زندگی میتوانست داشته باشد. سوگند تنها امروز را از دست نداد؛ فرداهای بسیاری از او گرفته شد. فرداهایی که هیچکس نمیداند چه رنگی بودند، چه شکلی میشدند و چه خاطراتی در آنها ساخته میشد و ما ماندهایم با یک نام، یک خبر و اندوهی که نمیتوان به آسانی از آن عبور کرد.
ماندهایم با این پرسش که چگونه ممکن است خشونت، در نزدیکترین روابط انسانی، چنین بیرحمانه رخ دهد؟ چگونه ممکن است جایی که باید نخستین مدرسه عشق و امنیت باشد، به محل سلب ابتداییترین حق انسان، یعنی حق زندگی، تبدیل شود؟ چه چیزی در ذهن یک انسان شکل میگیرد که جان دخترش را نه امانتی ارزشمند، بلکه چیزی میبیند که میتواند از او بگیرد؟
هیچ پاسخی، هیچ خشم و هیچ اختلافی نمیتواند مرگ سوگند را توجیه کند. هیچ نسبتی، هیچ عنوانی و هیچ ادعایی، حق گرفتن جان یک انسان را به کسی نمیدهد. دختر، ملک پدر نیست؛ انسان مستقلی است با حق زندگی، حق انتخاب، حق امنیت و حق داشتن آیندهای که متعلق به خودش باشد.
شاید سوگند اکنون در میان ما نباشد، اما نامش نباید بهسادگی از یادها برود. نباید خبر مرگش، چند روزی قلبها را به درد بیاورد و بعد، در هیاهوی زندگی و خبرهای دیگر خاموش شود. پشت نام او، انسانی بوده است؛ انسانی که نفس میکشیده، احساس داشته، میترسیده، امیدوار بوده و زندگی را دوست داشته است. انسانی که سزاوار مرگ نبود.
امروز، وقتی نام سوگند را میخوانیم، باید به دخترانی فکر کنیم که هنوز در خانههایشان زندگی میکنند، اما شاید در سکوت از ترس رنج میبرند؛ به زنانی که صدایشان شنیده نمیشود؛ به کسانی که خشونت را پشت درهای بسته تحمل میکنند و کسی از دردشان خبر ندارد. شاید بزرگترین بیعدالتی آن باشد که تنها پس از مرگ یک انسان، صدایش را بشنویم.
سوگند، تو باید زندگی میکردی. باید روزهای دیگری را میدیدی، باید فرصت میکردی بزرگتر شوی، باید دنیا را با چشمهای خودت تجربه میکردی. باید خاطره میساختی، نه اینکه خودت به خاطرهای تلخ تبدیل شوی. نمیدانم چگونه میتوان برای مرگ تو تسلیت گفت؛ وقتی خودِ مرگت، پرسشی بزرگ و دردناک است. نمیدانم چه جملهای میتواند جای زندگی ازدسترفتهات را بگیرد. فقط میدانم که هیچ دختری نباید از دست پدرش بمیرد، هیچ خانهای نباید برای دختران به محل ترس تبدیل شود و هیچ انسانی نباید به خاطر خشونت دیگری، فرصت زندگی را از دست بدهد.
نام تو، سوگند، در میان این اندوه باقی خواهد ماند؛ نام دختری که باید زندگی میکرد، اما زندگیاش به دست کسی گرفته شد که قرار بود پناهش باشد.