اختصاصی هموطن/ گروه اجتماعی- بیژن پویان
سرکوب سازمانیافته در دانشگاههای ایران به اوج بیسابقهای رسیده است؛ فضایی که دانشجویان و اساتید آن را اهرم تشدید رعب و نابودی کامل استقلال آکادمیک میدانند. گزارشهای تشکلهای مستقل دانشجویی و نهادهای خبری نشان میدهد حکومت با تلفیق بازوهای امنیتی، احکام اعدام، حبسهای طولانیمدت، اخراجهای خشن و پروندهسازی، مبارزه برای کنترل دانشگاه را به ابعادی دهشتناک کشانده است. انتشار اطلاعات شخصی دانشجویان در کانالهای سایبری و احضار و تهدید خانوادهها، امنیت زیست دانشجویی را نابود کرده و از سوی دیگر، بحرانهای صنفی مانند حذف سوبسید غذا، دانشگاهها را در آستانه سال تحصیلی جدید به انبار باروت تبدیل کرده است.
آمارهای تکاندهنده از سرکوب و احکام قضایی
بررسی گزارشها حاکی از عمق این تصفیه سیستماتیک است. در دانشگاه شریف حداقل ۱۰ دانشجو، در دانشگاه تهران دو دانشجو، در دانشگاه ملی( بهشتی) ۲ دانشجو و در دانشگاه سوره ۴ دانشجو با احکام بدوی و قطعی اخراج و محرومیتهای یک تا پنج ساله مواجه شدهاند. بر اساس آخرین اخبار در دانشگاه شیراز برای ۲۰ دانشجو و در امیرکبیر برای ۱۰ دانشجو پرونده انضباطی تشکیل شده است. احکام سنگین قضایی نیز ابعاد جنایتبار دیگری را افشا میکند؛ سپهر امیرزاده به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شده و امید بهزاد، دانشجوی ۲۱ ساله، پس از پروندهسازیهای امنیتی اعدام شد. همچنین دادگاههای انقلاب احکام حبس سنگینی صادر کردهاند؛ از جمله ۲۰ سال حبس برای محمد ابراهیمی و ۵ سال حبس برای مجید جمشیدزاده، ایلیا بخشایی و مهشاد کشانی. دهها دانشجو مانند علیمحمد باغشاهی، وحید رستمی، امیرحسین رضایی، امیرحسین شیخمحمدی، امیرحسین باقری علویجه، محمدجواد محمدزاده تواسانی، ابوالفضل چمنی، امین هادوی، امیرحسین بداقی، عرفان عربی، میلاد مروتی و مریم جوادی نیز در بازداشت و وضعیت بلاتکلیف به سر میبرند. محرومیتهای ایدئولوژیک مانند اخراج کامیار ملاکی (دانشجوی بهائی) و بازداشت اساتیدی چون مهدی سعدوندی نیز تداوم دارد.
روایتهای مستقیم از تصفیه و حاکمیت حراست
روایتهای مستقیم دانشجویان، سازوکار پروندهسازیها را روشن میکند. حمید، دانشجوی اخراجی یکی از دانشگاههای تهران در گفتوگو با هموطن گفت: «روند اخراج من این طور بود که از دیماه یکی دو بار پرایوتنامبر به من زنگ زد و من جواب ندادم، احتمالاً میخواستند احضار کنند یا هر چیزی مثل این؛ اردیبهشتماه پیامک زدند و من را به کمیته انضباطی احضار کردند، من تهران نبودم و حضور نداشتم. گذشت و گفتند که شما جلسه تفهیم اتهامتان گذشته و برای جلسه بعدیتان بیایید. که ما گفتیم تهران نیستیم ولی گفتند شده هشت صبح بیایید، ۱۲ ظهر برگردید، ولی باید بیایید. من هم که از شهرمان به تهران آمدم تا در جلسه شرکت کنیم.
وی ادامه داد:« حدوداً ۱۱ مورد اتهامی را به من نسبت دادند؛ اقدام علیه امنیت ملی و اهانت به اسلام یا ساخت شبکه و از اینجور عناوین اتهامی که برای هیچکدامشان هم مستنداتی نداشتند.« او میگوید ون واقعیت این است که ما در تجمع شرکت کرده بودیم، شعار داده بودیم اما هیچکدام از این کارها را نکرده بودیم. این دانشجوی اخراجی تاکید کرد:« واقعاً شعارهای ما نه توهین به اسلام بوده، نه به اصطلاح اقدام به ساخت تشکیلات و گروه و این حرفها. ما به عنوان یک دانشجو در آن تجمع حضور داشتیم. اعتراض کردم، حرف ما کاملاً در ضدیت با نظام بود، اما این عناوین اتهامی را خودشان اضافه کردند. حمید میگوید من همانجا متوجه شدم که هدفشان این است که حکم سنگین بدهند ولی انتظار نداشتم که حکم اخراج داده بشود.
واقعاً نمیدانم دلیل اخراج من چه بود
ادامه روند صدور حکم برای این دانشجوی اخراجی به این شکل بوده است که یکی دو روز بعد از کمیته با او تماس گرفتند و خیلی سریع گفتند که حکم او اخراج است و باید دوباره به تهرام بیایید تا حکمش را تحویل بگیرید. این فعال دانشجویی تصریح کرد:« من هم دیدم که مسئله اخراج است، دوباره آمدم تهران و اعتراض زدم. حدوداً یک ماه پیش جواب اعتراض ما آمد که مجدداً ما اخراج شدیم؛ واقعاً نمیدانم دلیل اخراج من چه بوده است. وحید میگوید با دوستان حقوقی که مشورت کرده است، حتی بر اساس آییننامه هم مستنداتی نداشتند که بخواهند این حکم را به او بدهند.
وحید از خندههای مسئولان دانشگاه میگوید وقتی داشتن به اعتراض او نسبت به حکمش میخندیند. او افزود:» رفتم اعتراضم را در دبیرخانه کمیته انضباطی ثبت کردم و چند کلامی هم که با معاون دانشجویی صحبت کردم، اولاً که خیلی سرد جواب من را داد و بعد هم که داشتم از دبیرخانه کمیته میآمدم بیرون، صدایی رو شنیدم که میخندیدند و میگفتند که فکر میکند اعتراضش دیده میشود.» او بر این باور است که مسئولان دانشگاه تصمیم گرفتهاند عدهای از دانشجویان را از دانشگاه تصفیه کنند؛ حالا با تعلیق دو ترم، سه ترم یا با اخراج. واقعاً برایشان اهمیتی ندارد که چه کسی باشد یا چه اقدمی انجام داده باشد. هدف این است که یک رعب و وحشتی در دانشگاه ایجاد کنند.
بازداشت دانشجوها توسط حراست
وحید از سایر دوستانش که تعلیق شدند، کمیته انضباطی رفتند یا مثل او اخراج شدند گفت. گویا شرایط آنها نیز مشابه بوده یا حتی اقدامات عجیبی هم صورت گرفته است. در یک مورد حراست یکی از دانشجویان را در یک اتاق بازداشت کرده است تا اینکه بیایند و دستگیرش کنند و بعد هم برایشان تشکیل پرونده قضایی داده شده است.
وحید درباره یکی از دوستانش که ابلاغیه قضایی آمده است، عنوان کرد:« یکی از دوستان اخراجی میگفت که پیامک ثنا برایش آمده که به دادگاه برود، ولی در شرایط جنگی بوده و نرفته، هنوز هم بلاتکلیف است.» یعنی نه تنها در درون دانشگاه، بلکه نهادهای سرکوبگر خارج از دانشگاه هم مشغولند و یکی دیگر از دانشجویان تعلیقی در شبکه مجازی اعلام کرده بود که به خانوادهاش زنگ زدند، خانوادهاش را تهدید کردند؛ یک بار از دانشگاه، یک بار هم از یک نهادی که معلوم نبوده، چون خودش را اطلاعات سپاه معرفی کرده است.
این دانشجوی اخراجی درباره شرایط دانشگاه پس از وقایع اخیر خاطرنشان کرد:« در کل فضای دانشگاه بیشتر به این سمت رفته که دانشجویان معترضند، خشم فروخورده دارند و احتمالاً تو مهرماه مجدداً شاهد اعتراضات باشیم، بهویژه در زمینه تغذیه و مسائل صنفی هم که اعتراضات زیادی وجود دارد. با این طرح جدید تغذیه که به راه انداختند، عملاً سوبسید غذا را حذف کردند و احتمالاً دانشجویان مجدداً اعتراض میکنند. با توجه به رویکردی که جمهوری اسلامی در این دوران جنگ اتخاذ کرده، به نظر میرسد که مجدداً دانشگاه ملتهب خواهد بود و البته پیشبینی هم میشود که مثل خیابان بخواهند محیط دانشگاه را هم اشغال بکنند، این خودش باعث ایجاد یک شکاف بیشتر در فضای دانشگاه بین دانشجویان میشود و احتمال درگیریها را بالاتر میبرد.
کانالهای بسیج دانشجویی در دانشگاهها
بنا به روایت یکی از دانشجویان دانشگاه ملی(بهشتی) که با هموطن گفتوگو داشته است، از دیماه سال گذشته دانشجویان بسیجی که مشخصاً دانشجو نیستند و نماینده ارگانهای نظامی در داخل دانشگاه هستند، به کرات دانشجویان را مؤاخذه میکردند، تهدید میکردند، ارعاب داشتند. او درباره با اقدامات دانشجویان بسیجی که بازوهای سرکوب جمهوری اسلامی هستند عنوان کرد:« کانالهایشان خیلی بولد شده، کانالهایی مثل کفتاریابی و امثالهم اطلاعات شخصی دانشجویان حتی اگر یک توئیت زده باشند را منتشر میکنند و مشخصاً دانشگاه است که به آنها این اطلاعات را میدهد وگرنه یک آدم معمولی یا به تعبیر خودشان این افراد سوپرانقلابی که میگویند ما متصل به دستگاههای دولتی نیستیم، از کجا میتوانند آدرس خانه، شماره تلفن، نام پدر یک دانشجو را دربیاورند؟ و واقعاً این فضای رعب و وحشت هر لحظه بیشتر میشود.»
او ادامه داد:« این کانالهای تلگرامی عکسهای شخصی دانشجویان معترض را منتشر میکنند، چه بسا با خانوادههای این دانشجویان تماس میگیرند و تهدیدشان میکنند. ما میدانیم که تمام خانوادههای دانشجویان موافق با عملکرداعتراض دانشجویان نیستند و خود این موضوع باعث میشود که خانه هم برای دانشجویان معترض ناامن بشود، بهویژه دانشجویان دختر.» این دانشجوی دانشگاه بهشتی میگوید شرم بیان دارم از اینکه بخواهم اصطلاحاتی که آنها در رابطه با دانشجویان دختر ما به کار میبرند را تکرار کنم، اما متأسفانه هدفشان تخته، تخریب و تحقیر دانشجویان است و از هیچ ابزاری، نه کلامی، نه رفتاری و نه قانونهای خودشان دریغ نمیکنند برای اینکه بخواهند دانشجویان را سرکوب کنند.»
تاریکی، تمام فضای دانشگاه را فراگرفته است
این دانشجوی دانشگاه ملی( بهشتی) خاطرنشان کرد:« فضا به شدت بسته است و تاریکی تمام فضای دانشگاه را فراگرفته؛ یعنی ما میبینیم که کوچکترین صدایی خفه میشود، کوچکترین صحبتی با برخوردهای شدید همراه است. وزارت علوم وقیحانه از اخراجها حمایت میکند. ما هیچوقت یادمان نمیآید وزیری اینقدر صریح و راحت از اخراج دانشجو صحبت کند، همیشه حداقل نمایشی هم که شده پشت دانشجو میایستادند، اما حالا میبینیم که اینچنین نیست و آقای سیماییصراف با وقاحت تمام، با افتخار از اخراج دانشجو صحبت میکند که واقعاً تأسفآور است. به هر جهت بعد از دیماه پردهها افتاده و تکلیف همه مسئولین، رؤسای دانشگاهها و وزارت علوم مشخص شده است. ما در دوگانه اینکه رئیس دانشگاه خوب است، وزیر بد است، فلانی خوب است، بهمانی بد است، نخواهیم افتاد و همهشان مشخصاً برای حفظ و بقای نظام، هم دست شده، به هر جنایتی در دانشگاه دست میزنند و هر فاجعهای را رقم میزنند.»
او تاکید کرد:« اخراج بیش از ۲۰ نفر از دانشگاهها چیزی است که من هم خودم در رسانهها دیدهام، اما دستکم با حدود هفت هشت نفر از این دانشجویان اخراجی در ارتباطم، واقعاً فاجعه بزرگی است. آمار تعلیقی اصلاً در دسترس نیست. جدای از دانشگاههای تهران، دانشگاههای شهرستان وضعیت اسفبارتری دارند. من شنیدم دانشگاه سمنان، فردوسی مشهد، ایلام حتی، دانشگاه شیراز هم تعلیقی داشتند. آمارهای دقیقی نداریم و متأسفانه لینک ارتباطی هم با این دانشگاهها و این دانشجویان نداریم. امیدوارم که این لینک به وجود بیاید که دانشجویان پیام بدهند و ما همدیگر را پیدا کنیم و بتوانیم متشکل در مقابل این سرکوب ایستادگی بکنیم و حتی از همین قانونهای فاقد ارزش خودشان استفاده کنیم برای اینکه نتوانند به دانشجویان ظلم کنند.»
پایان دوره مدارا و آغاز برخورد حذفی با نخبگان
تجربه یک دانشجوی اخراجی دیگر در گفتوگو با هموطن نیز حاکمیت مطلق حراست را نشان میدهد. سارا اظهار کرد که همه چیز از نظارتهای سختگیرانه بر پوشش و ترددهای روزانه آغاز شد که به تدریج به بازجوییهای غیررسمی در دفاتر حراست انجامید. فضای دانشگاه به گونهای طراحی شده بود که هرگونه نقد صنفی یا حضور در تجمعات کوچک، بلافاصله با ضبط کارت دانشجویی و مسدود شدن دسترسی به سامانههای آموزشی پاسخ داده میشد.
او افزود:« مسئولان حراست با حضور مستقیم و استفاده از دوربینهای مداربسته، پروندهای قطور از فعالیتهای روزمره او تشکیل داده بودند. جلسات دفاعیه کمیته انضباطی بیشتر به جلسات تفهیم اتهام شباهت داشت و حق انتخاب وکیل یا دسترسی به مستندات سلب شده بود. گزارشهای حراست مدرک اصلی برای صدور حکم «اخلال در نظم» بود. فشارهای روانی ناشی از تماسهای تهدیدآمیز با خانواده و تعلیقهای کوتاهمدت، او را ناچار کرد برای مدتی محیط فضای دانشگاه را ترک کرده و در انزوا به سر ببرد. در نهایت، شورای تجدیدنظر حکم اخراج او را نیز تایید کرد.» او تاکید کرد که حذف یک دانشجو به دلیل برخوردهای سلیقهای، نشاندهنده پایان دوره مدارا و آغاز برخورد حذفی با نخبگان است.
ترور شخصیت و پاسخ جامعه آکادمیک
عملیات ارعاب روانشناختی در شبکه های اجتماعی شدت یافته است. به گزارش شرق، «اخوان المخبرین»، «کفتاریاب»، «زامبییاب» و «داعشجو»؛ اینها نام برخی کانالها در تلگرام است که هفته اخیر اقدام به انتشار اطلاعات شخصی دانشجویان کردهاند: نام و نام خانوادگی، شماره تماس خانه و پدر و مادر، آدرس محل زندگی و حتی کد ملی. دانشجویان میگویند پس از انتشار اطلاعاتشان، خود و خانوادههایشان با تماسهای متعدد و پیامهای تهدیدآمیز و توهینآمیز مواجه شده و مجبور به تغییر شمارهها شدهاند.
در برابر این سرکوب، اساتید و دانشجویان ایستادگی کردهاند. جمعی از اعضای هیئتعلمی دانشگاه شریف با انتشار نامهای سرگشاده با عنوان «برای شریف»، نسبت به روند مخدوش رسیدگیهای انضباطی و صدور احکام بیسابقه اخراج هشدار دادند. آنان تاکید کردند که دانشگاه یک خانواده انسانی است و مواجهه با اعتراضات از طریق «حذف و طرد»، موجب نابودی اعتماد شده است. آنان با انتقاد از شورای انضباطی، صدور حکم اخراج را حکمی دردآور «از درون خانواده» خوانده و خواستار توقف فوری آن شدند. همچنین دانشجویانی چون متین زمانیان، دانشجوی دانشگاه آزاد با حضور در دادگاه انقلاب، این احضارها را «تقابل آگاهی با واهمه» خوانده و بر دفاع از «حق پرسشگری» تأکید کرده است.
