اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق
در حالی که مقامهای رسمی از مدیریت بازار دارو سخن میگویند، شواهد میدانی و اظهارات کارشناسان تصویر متفاوتی را ترسیم میکند؛ بازاری آشفته که در آن کمبود دارو، تنها بخشی از یک بحران عمیقتر و چندلایه است. به گفته یک کارشناس حوزه دارو، اگرچه کمبودها عمدتاً در برندهای دارویی دیده میشود و داروهای ژنریک وضعیت بهتری دارند، اما در برخی گروهها کمبودها به مرحله هشدار رسیده است. داروهای اعصاب و روان در صدر این فهرست قرار دارند و در حوزه بیماران خاص نیز کمبود داروهای حیاتی مانند هورمونها، فرآوردههای خونی، داروهای ضدقارچ و برخی اقلام وارداتی، در مواردی تا چند ماه ادامه پیدا کرده است.
اما آنچه این بحران را پیچیدهتر میکند، صرفاً اختلال در تأمین نیست، بلکه چرخهای معیوب است که کمبود را بازتولید میکند. به گفته این کارشناس، پس از هر دوره نایابی، بیماران ناچار به ذخیرهسازی دارو میشوند؛ رفتاری که نتیجه بیاعتمادی به ثبات بازار است و خود به تشدید کمبودها دامن میزند. در این میان، ردپای یک پدیده نگرانکننده بیش از پیش دیده میشود: نشت دارو از شبکه رسمی به بازار سیاه. گزارشها نشان میدهد داروهایی که بیماران در داروخانهها پیدا نمیکنند، بهسادگی در کانالهای غیررسمی و فضای مجازی عرضه میشود؛ واقعیتی که از وجود یک مسیر غیرشفاف و احتمالا سازمانیافته در توزیع دارو حکایت دارد.
این کارشناس میگوید برخی واسطهها با جمعآوری هدفمند داروهای کمیاب، عملاً بازار را از عرضه خالی کرده و سپس همان داروها را با قیمتهایی چند برابر به فروش میرسانند. در نتیجه، دارویی که باید با یارانه دولتی و پوشش بیمه در دسترس بیمار باشد، به کالایی لوکس در بازار زیرزمینی تبدیل میشود. ابعاد این ماجرا به همینجا ختم نمیشود. شواهدی نیز از سوءاستفاده از نسخهنویسی الکترونیک مطرح شده است؛ نسخههایی که برای بیماران غیرواقعی صادر میشوند یا با مدارک مشکوک ثبت شدهاند. در این سناریو، دارو با ارز یارانهای و حمایت بیمه تأمین میشود، اما به جای مصرف، مستقیماً به چرخه دلالی وارد شده و با چند برابر قیمت به فروش میرسد.
این روند، عملاً به معنای انتقال منابع عمومی از جیب دولت و بیمهها به جیب واسطههاست؛ در حالی که بیماران واقعی برای تأمین داروی خود با کمبود و هزینههای سنگین مواجهاند. کارشناسان هشدار میدهند اگر این چرخه معیوب و نشت سیستماتیک متوقف نشود، بحران دارو از یک مشکل مقطعی به یک تهدید ساختاری برای نظام سلامت تبدیل خواهد شد؛ تهدیدی که بیش از همه، بیماران آسیبپذیر را هدف قرار میدهد.
