اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق
هانتاویروس، گروهی از ویروسهای منتقله از جوندگان، در هفتههای اخیر بار دیگر با ثبت چند مورد ابتلا در کشورهای مختلف مورد توجه رسانهها و نهادهای بهداشتی قرار گرفته است.
این ویروس اگرچه برخلاف کووید-۱۹ بهسادگی میان انسانها منتقل نمیشود، اما در برخی موارد میتواند بیماری شدید ریوی یا کلیوی و حتی مرگ ایجاد کند. هانتاویروس پدیدهای تازه نیست و سالهاست در طبیعت در گردش است. میزبان اصلی این ویروس موشها و دیگر جوندگان هستند و انسان معمولاً از طریق تنفس ذرات آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق خشکشده جوندگان، یا تماس مستقیم با ترشحات آلوده، به آن مبتلا میشود. به همین دلیل، هانتاویروس بیش از آنکه یک بیماری مسری رایج باشد، تهدیدی مرتبط با بهداشت محیط و تماس با زیستگاه جوندگان به شمار میرود.
از نظر علمی، هانتاویروسها دو الگوی اصلی بیماری ایجاد میکنند؛ «سندرم ریوی هانتاویروس» که بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود و میتواند به نارسایی حاد تنفسی منجر شود، و «تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی» که در برخی کشورهای اروپایی و آسیایی شیوع بیشتری دارد. در میان گونههای شناختهشده، ویروس آندس توجه بیشتری را به خود جلب کرده است، زیرا یکی از معدود گونههایی محسوب میشود که امکان انتقال محدود انسان به انسان در آن گزارش شده است.
کارشناسان سازمان جهانی بهداشت تأکید کردهاند که انتقال انسانی این ویروس همچنان محدود و وابسته به تماس نزدیک و طولانیمدت است و در حال حاضر شواهدی از سرایت گسترده مشابه کرونا وجود ندارد. با این حال، مقامهای بهداشتی در کشورهای مختلف همچنان روند موارد جدید و احتمال تغییر الگوی انتقال را زیر نظر دارند.
علائم اولیه هانتاویروس معمولاً غیراختصاصی است و میتواند با آنفلوانزا یا عفونتهای تنفسی ساده اشتباه گرفته شود. تب، لرز، خستگی، درد عضلانی، سردرد، تهوع، استفراغ و درد شکم از نشانههای رایج اولیه هستند. در صورت پیشرفت بیماری، بیمار ممکن است دچار تنگی نفس شدید، افت فشار خون و درگیری حاد ریوی شود؛ وضعیتی که میتواند در مدت کوتاهی بحرانی شود.
در هفتههای اخیر، توجه جهانی به هانتاویروس پس از شناسایی یک خوشه ابتلا در کشتی تفریحی «اموی هوندیوس» در اقیانوس اطلس افزایش یافت. در این رخداد چند نفر مبتلا شدند و دستکم سه نفر جان خود را از دست دادند. پس از آن نیز مواردی در فرانسه و آمریکا گزارش شد و همین مسئله باعث شد موضوع دوباره در سطح رسانههای بینالمللی مطرح شود.
از نظر جغرافیایی، هانتاویروس در آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا و بخشهایی از آسیا شناسایی شده است. در گزارشهای اخیر، کشورهایی مانند آرژانتین، فرانسه، آمریکا، بریتانیا، آلمان، هلند و سوئیس در ارتباط با موارد مشکوک یا تأییدشده نام برده شدهاند. با این حال، مقامهای وزارت بهداشت ایران اعلام کردهاند که تاکنون موردی از این ویروس در کشور گزارش نشده است.
پرسشی که این روزها بارها مطرح میشود، احتمال تبدیل شدن هانتاویروس به یک پاندمی جهانی مشابه کروناست. بسیاری از متخصصان معتقدند در شرایط فعلی چنین احتمالی پایین است، زیرا بیشتر گونههای هانتاویروس توان انتقال گسترده میان انسانها را ندارند. به بیان دیگر، این ویروس از نظر شدت بیماری میتواند خطرناک باشد، اما از نظر سرعت و سهولت انتقال، قابل مقایسه با کووید-۱۹ نیست.
با این حال، متخصصان هشدار میدهند که تجربه کرونا نشان داده است پایش مداوم بیماریهای نوظهور اهمیت بالایی دارد. هرگونه تغییر ژنتیکی در ویروس یا تغییر در الگوی انتقال میتواند ارزیابی خطر را دگرگون کند؛ موضوعی که باعث شده نظامهای سلامت همچنان نسبت به موارد جدید حساس باشند.
در مورد میزان کشندگی نیز باید با دقت سخن گفت. هانتاویروس میتواند مرگبار باشد، بهویژه زمانی که تشخیص بیماری دیر انجام شود یا بیمار به فرم شدید ریوی مبتلا شده باشد. با این حال، همه موارد ابتلا به شکل شدید پیش نمیروند و شدت بیماری به نوع ویروس، وضعیت جسمی فرد و سرعت دریافت خدمات درمانی بستگی دارد.
در حال حاضر، درمان اختصاصی یا واکسن عمومی و فراگیر برای هانتاویروس بهطور گسترده در دسترس نیست و مراقبت حمایتی، مهمترین روش درمان بیماران محسوب میشود. به همین دلیل، پیشگیری همچنان مهمترین ابزار مقابله با این ویروس است.
کارشناسان توصیه میکنند برای کاهش خطر ابتلا، راههای ورود جوندگان به خانه و انبارها مسدود شود، مواد غذایی در ظرفهای دربسته نگهداری شوند و محیطهای آلوده پیش از نظافت ضدعفونی شوند. همچنین هنگام پاکسازی محلهای مشکوک باید از ماسک و دستکش استفاده کرد و از جارو کردن خشک محیط پرهیز کرد، زیرا این کار میتواند ذرات آلوده را در هوا پخش کند.
در مجموع، هانتاویروس امروز بیش از آنکه نشانه آغاز یک همهگیری جهانی باشد، هشداری درباره اهمیت بهداشت محیط، کنترل جوندگان و آمادگی نظام سلامت برای شناسایی سریع بیماریهای نوظهور است. این ویروس میتواند بسیار جدی و حتی مرگبار باشد، اما شواهد فعلی نشان میدهد که خطر آن از نظر قابلیت گسترش جهانی، همچنان بهمراتب کمتر از ویروس کرونا ارزیابی میشود.
