اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق: جمهوری اسلامی با سیاستهای ارزی آشفته، حذف یارانهها و مدیریت فاسد وزارت بهداشت، بحران دارو را از یک مشکل اقتصادی به قتلعام خاموش بیماران تبدیل کرده است. بازیهای ناجوانمردانه با نرخ ارز از حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی تا مقررات نوساندار نیمایی باعث شده قیمت داروها تا ۳۸۰ درصد جهش کند و بیش از ۲۰۰ قلم داروی ضروری ناپدید شود. حکومتی که وعده «سلامت رایگان» میدهد، امروز بیماران دیابتی، سرطانی و پیوندی را به مرز خودکشی و مرگ فرامیخواند. ناکارآمدی بیمههای دولتی و بدهی ۳۰ همتی دولت به صنعت دارو، نظام سلامت را به صفبندی «گدایان داروخانهای» تبدیل کرده است. از هر ۱۰ بیمار، سه تن با دیدن فاکتور از خرید منصرف میشوند و درمان خود را تعطیل میکنند.
شرکتهای دارویی یا ورشکسته میشوند یا مجبور به تولید داروهای بیکیفیت داخلی میشوند، زیرا واردات مواد اولیه به دلیل تحریمهای خودساخته و محدودیتهای بانکی مختل شده است. این حکومت نهتنها جان شهروندان را نجات نمیدهد، بلکه آنها را در چرخه معیوب فقر و بیماری حبس کرده است. تناقضگویی مسئولان از «۳۰ قلم دارو نایاب» تا «۳۷۰ قلم داروی گرانشده» نشان میدهد جمهوری اسلامی حتی تصویر دقیقی از فاجعهای دارد که خودش خلق کرده است. انجمن داروسازان هشدار داده که «زنجیره تأمین دارو در آستانه فروپاشی کامل است» و سرقت داروهای شیمیدرمانی از بیمارستانها، نماد اوج بیکفایتی حکومت است. این بحران نه تحریمها، که شکست ایدئولوژیک، اقتصادی و اخلاقی جمهوری اسلامی است؛ حکومتی که به جای نجات جان مردم، آنها را قربانی بقای سیاسی خود کرده است. جهش ۳۸۰ درصدی قیمتها؛ از انسولین تا داروهای بیهوشی بررسی حدود ۲۰۰ قلم دارو نشان میدهد قیمت دارو در ایران تا ۳۸۰ درصد افزایش یافته و در مواردی نزدیک به چهار برابر شده است.
داروهای تشنج از ۵۰۰ هزار تومان به ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیدهاند (حدود ۲۲۰ درصد افزایش)؛ انسولین قلمی ایرانی از ۲۰۵ هزار تومان به ۶۴۰ هزار تومان (بیش از سه برابر) و شربت ویتامین D-۳ از ۹۸ هزار تومان به ۳۱۳ هزار تومان (حدود ۳.۲ برابر) گران شده است. شربت زینک + ویتامین C + کمپلکس B از ۱۱۹ هزار تومان به ۴۵۶ هزار تومان (۲۸۶ درصد افزایش)، پروپوفول (داروی بیهوشی) از ۱۶۵ هزار تومان به ۳۶۷ هزار تومان (۱۲۲ درصد افزایش)، بتادین مایع از ۹۴ هزار تومان به ۲۴۷ هزار تومان (۱۶۱ درصد افزایش)، کلوپیدوگرل (ضد لخته) از ۳ هزار تومان به ۶ هزار و ۵۰۰ تومان (۱۱۶ درصد افزایش) و سیتیکولین سدیم (شربت سکته مغزی) از ۱۲۸ هزار تومان به ۱۷۶ هزار تومان (۳۷ درصد افزایش) تمام شده است. همچنین هر دوز داروی آنتی بیوتیک برای بیماران دیابتی از ۷ میلیون تومان به ۱۵ میلیون تومان رسیده است. شرکت داروسازی بورسی زهراوی، یکی از مهمترین شرکتهای داروسازی ایران، نرخ برخی داروها را تا ۴۱۵ درصد افزایش داده و محصولات سایر داروسازان به شکل رسمی افزایش یافته است.
بیمارستانها در آتش گرانی: سرقت داروهای شیمیدرمانی و بیماران در خطر مرگ با افزایش نرخ داروهای مهم، داروهای سرطان و شیمیدرمانی از چند بیمارستان سرقت شده و این وضعیت بیماران بستریشده را در خطر مرگ قرار داده است. صندوقداران بیمارستانها گزارش دادهاند که از هر ۱۰ مشتری داروخانه، ۳ نفر با دیدن قیمت از خرید منصرف میشوند. هسته اصلی مشکل، بدهی دولت به صنعت دارو و بیمههاست. محمود نعفهعرب، رئیس اتاق بازرگانی تهران، گفته صنعت دارو اکنون بیش از ۳۰ همت (هزار میلیارد تومان) از بیمارستانهای دولتی و بیمهها طلب دارد و در این شرایط «چارهای جز افزایش قیمت دارو نیست». سنگینتر شدن بدهی دولت به شرکتهای بیمه و صنعت دارو، مشکل تأمین نقدینگی و مواد اولیه را تشدید کرده و این مشکل نهایتاً به افزایش قیمت و کمیاب شدن محصولات در بازار منجر شده است.
انجمن داروسازان ایران با ارسال نامهای به دبیر شورای عالی امنیت ملی، نسبت به احتمال «فروپاشی زنجیره تأمین دارو» هشدار داده است. تداوم محدودیتهای بانکی باعث تأخیر در پرداختهای ارزی و تخصیص نیافتن بیش از ۴۰ درصد از ۱.۲ میلیارد دلار واردات مواد اولیه دارو در سال ۱۴۰۳ شده، در حالی که بودجه ارزی بخش دارو نسبت به سال گذشته ۲۵ درصد کاهش یافته است. بیماران مجبور به «گدایی» و مصرف داروهای بیکیفیت میشوند افراد برای تهیه داروهایشان به «گدایی افتادهاند» و بیماران مجبور به مصرف داروهای ایرانی با کیفیت پایینتر شدهاند، زیرا داروهای خارجی اصلاً گیر نمیآید. این در حالیست که بسیاری از بیماران نسبت به دارویی ایرانی عوارض یا حساسیت پیدا می کنند و اجبارا باید آن را تحمل کنند. دارویی که قرار بود «قوت نان» باشد، حالا به «قاتل جان بیماران» تبدیل شده است.
چرا که در سکوت خبری برخی بیماران به دلیل عوارض این داروها در سکوت خبری فوت می کنند، مانند محلول های سمی دیالیزی شرکت ثامن که بعد از گذشت سالها هنوز ماجرای آن به سرانجام نرسیده است. طبق گزارش انجمن بیماران خاص، بیش از ۴۰ قلم داروی ضروری در سه ماه گذشته یا کاملاً نایاب شده یا با قیمت چند برابری در بازار آزاد عرضه میشود. تا ۲۰۰ قلم دارو نایاب شده و برای بسیاری از بیماران قلبی، دیابتی، سرطانی و پیوندی، دسترسی به درمان به خطر افتاده است.
سیاستهای غلط جمهوری اسلامی، نه «مافیای دارو» مسئولان جمهوری اسلامی عمدتاً تحریمها و «مافیای دارو» را به عنوان مقصر این اوضاع معرفی میکنند، اما کارشناسان معتقدند تنها راه حل گشایش سیاسی است. علت اصلی این بحران را کمبود نقدینگی، معوقات پرداختی به تولیدکنندگان، سیاستهای ارزی اشتباه و حذف ارز ترجیحی میدانند. به گفته مدیرعامل یکی از شرکتهای دارویی: «به دلیل تغییر ارز ترجیحی به نیمایی قیمت این داروها افزایش پیدا کرده است» و برخی اقلام دارویی دیگر ارز مرجع دریافت نمیکنند، بلکه ارز مرجع آنها به ارز نیمایی تبدیل شده، بنابراین مشمول افزایش قیمت میشوند. تداوم محدودیتهای ارزی بیش از ۴۰ درصد واردات مواد اولیه دارو را مختل کرده و قیمت داروها را تا پنج برابر افزایش داده است. وزیر بهداشت اعلام کرده درباره ارز ترجیحی دارو در سال آینده هنوز تصمیمگیری نشده است، در حالی که او پیشتر گفته بود ارز ترجیحی دارو از سال آینده حذف خواهد شد. این تناقض آشکار نشان میدهد دولت برای جلوگیری از کمبود در بازار، افزایش قیمت را ترغیب میکند. شکست فاجعهبار نظام سلامت در آزمون بحران بحران دارو در ایران تنها یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه شکست آشکار سیاستهای سلامت عمومی جمهوری اسلامی است که حق حیاتی شهروندان برای دریافت درمان را قربانی مدیریت ناکارآمد کرده است. هزاران نفر از افراد نیازمند درمان به آستانه ورشکستگی رسیدهاند و پیشبینی شده قیمت دارو تا ۷۰۰ درصد افزایش یابد. ایران اکنون با بحرانی روبهرو است که در آن نظام سلامت در چرخه معیوبی از درمان علائم به جای پیشگیری گرفتار شده و غفلت از سلامت روان، فعالیت بدنی ناکافی و انفعال ساختاری، بحران دارویی را به یک بحران حکومتی تبدیل کرده است. این فاجعه نشان میدهد جمهوری اسلامی حتی توانایی بنیادیترین وظیفه خود تأمین سلامت شهروندان را نیز از دست داده است.
