اختصاصی هموطن؛ گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
قیام دیماه ۱۴۰۴ ایران که از حدود ۷ دی آغاز شد، یکی از گستردهترین و خونینترین موجهای اعتراضی در تاریخ معاصر ایران به شمار میرود. این اعتراضات که ابتدا در تهران شکل گرفت و به سرعت به سایر شهرها گسترش یافت، ریشه در وخامت شدید شرایط اقتصادی، تورم افسارگسیخته، کاهش ارزش پول ملی و نارضایتیهای انباشتهشده اجتماعی داشت.
معترضان، که از اقشار مختلف جامعه از جمله جوانان، زنان،کارگران و دانشجویان تشکیل شده بودند، با شعارهایی تند سیاسی و صدالبته دستهای خالی، خیابانها را پر کردند. این اعتراضات خونین که برخی آن را «انقلاب ملی ایرانیان» نامیدهاند، با سرکوب شدید نیروهای امنیتی مواجه شد و به یکی از بزرگترین کشتارهای خیابانی در جهان تبدیل شد.
آغاز و گسترش اعتراضات خونین دی ماه
اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ از تهران شروع شد. در ۷ دی، تجمعاتی دربازار تهران و خیابانهای اطراف شکل گرفت که ابتدا به دلیل مشکلات اقتصادی مانند افزایش شدید نرخ ارز و طلا، افزایش قیمتها و رکود بود. اما به سرعت، شعارها سیاسی شد و معترضان خواستارسرنگونی جمهوری اسلامی شدند.
تا ۱۰ دی، اعتراضات به شهرهایی مانند مشهد، تبریز، اصفهان،شیراز، کرج و حتی شهرهای کوچکتر مانند ملکشاهی و ایلام گسترش یافت. گزارشها نشان میدهد که در بازار تهران، اعتصابات گستردهای رخ داد و مغازهداران با بستن درها، به اعتراضات پیوستند.
در روزهای اولیه، نیروهای امنیتی سعی در کنترل اعتراضات بااستفاده از گاز اشکآور و باتوم داشتند که در همین ایام نیز گزارشهایی از کشته شدن حداقل 30 نفر و دستگیری چندین هزار نفر مخابره شد، اما با افزایش جمعیت معترضان، خشونت تشدید شد. ویدیوهای منتشرشده از راهپیماییهای اعتراضی در بیش از 400 شهر نشاندهنده حضور گسترده مردم بود. این اعتراضات تا۱۶ دی ادامه یافت و با فراخوانهای عمومی برای تجمعات شبانه، به اوج رسید.
روزهای سیاه ۱۷، ۱۸ و ۱۹ دی
اوج خشونت در روزهای ۱۷، ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ رخ داد، زمانی که نیروهای یگان ویژه، سپاه پاسداران، بسیج و لباس شخصیهای مدافع حکومت که به گفته برخی شاهدان با زبانهای “عربی” و یا “فارسی دری” سخن میگفتند، با سلاحهای جنگی به مقابله با معترضان پرداختند. مردم در این روزها شاهد کشتار سازمانیافتهای بودند که شاهدان عینی آن را «قتلعام خیابانی» توصیف کردهاند.
در ۱۷ دی، اعتراضات در شهرهایی مانند مختلف ایران شدت گرفت. گزارشها حاکی از آن است که نیروهای مسلح از مساجد و مدارس بیرون آمده و با سلاحهای سبک و سنگین به مردم حمله کردند. حتی در تصاویر مخابره شده توسط مردم، آن دسته از مدافعان حکومت که سلاح گرم در اختیار نداشتند، با سلاح سرد مانند قمه به مردم معترض حملهور میشدند.
روز ۱۸ دی، خشونت به سطح بیسابقهای رسید و گزارشها از سقوط چند شهر از جمله مشهد در رسانههای بینالمللی منتشر شد. در این روز است که بسیاری از جوانان معترض توسط حکومت قتلعام شدند.
۱۹ دی، آخرین روز از این سهگانه خونین، با ادامه سرکوب همراه بود. شاهدان گزارش دادند که تیرها نه تنها به سمت هوا، بلکه مستقیم به سمت بدنها شلیک میشد. در سراسر کشور، نیروهای سپاه و بسیج با سلاحهای اتوماتیک مانند کلاشینکف و دوشکا، مردم را قتلعام کردند.
این خشونت که کاملا سازمانیافته و از پیش طراحی شده به نظر میرسید، در تاریخ معاصر ایران بیسابقه و در جهان کمنظیر است.نیروهای امنیتی ابتدا با گاز اشکآور و باتوم حمله میکردند، سپس بسیج و سپاه با سلاحهای جنگی وارد میشدند. گزارشها نشاندهنده استفاده از تاکتیکهای نظامی مانند محاصره، تیراندازی از پشت و هدف قرار دادن مردم معترض از پشتبامها است. ویدیوهای هولناک از اجساد در پزشکی قانونی کهریزک، با آثارتیراندازی مستقیم به سر و سینه، گواه این خشونت است.
آمار کشتهشدگان اعتراضات خونین دی ماه
آمار کشتهشدگان در این قیام، بسته به منبع، متفاوت است. مقامات رسمی جمهوری اسلامی در بیانیه شورای عالی امنیت ملی و بنیادشهید، تعداد کل کشتهشدگان را ۳۱۱۷ نفر اعلام کردهاند که به ادعای حکومت از این تعداد، تنها ۶۹۰ را نیروهای امنیتی کشتهاند و بقیه را به «اقدامات تروریستی» منتسب کردهاند. با این حال، نهادهای حقوق بشری و رسانههای مستقل آمار بسیار بالاتری ارائه میدهند.
در ابتدا سخن از 12 هزار کشته بود، اما چند روز بعد ساندیتایمز رقم 16 هزار و 500 کشته را اعلام کرد. ایراناینترنشنال که ابتدا عدد 12 هزار کشته را اعلام کرده بود، امروز گزارش خود را اصلاح و رقم 36 هزار و 500 کشته را اعلام کرد.
