امید آزادی
«پوست خودتون رو کلفت کنید؛ هدف این انقلاب، ارزانی و رفع گرسنگی نیست!» این جملات بیپرده و تکاندهنده، نه اعتراف یک تحلیلگر اپوزیسیون یا منتقد بدخواه، بلکه صراحت کلام یک نماینده تندرو در یک تجمع شبانه است. جملهای که در یک ضربه، تمام ادعاهای عدالتخواهانه چهار دهه گذشته را روی سفرههای کوچکشده میلیونها ایرانی آوار میکند تا بنای تازهای از توجیه شکست در مملکتداری بسازد.
مهدی کوچکزاده، نماینده نزدیک به جبهه پایداری در حالی آب پاکی را روی دست مردم ریخته و گفته که معیشت در اولویت حاکمان نیست که مردم زیر بار فشارهای اقتصادی کنونی کمر خم کرده و به تنگ آمدهاند.
این نماینده مجلس با صراحتی که در سایر مقامات جمهوری اسلامی کمتر دیده میشود، روشن کرده که حاکمیت، بهجای پذیرش مسئولیت سیاستهای تنشزا و ناکارآمدی در اداره امور از جمله مهار تورم، به تکنیک نخنمای تغییر صورتمسئله روی آورده است؛ تکنیکی که در آن مطالبه نان، مسکن و درمان تعبیر به خیانت شده و فقر عمومی، بهای ناگزیر شعارهای کلان جلوه داده میشود.
انقلاب 57؛ از آرمان عدالت تا واقعیت فقر
آنچه زهر حرفهای امروز کوچکزاده را بیشتر میکند این است که پایههای نظام سیاسی فعلی در بهمن ۱۳۵۷ در حالی پیریزی شد، شعارهایی با رنگوبوی عدالت اجتماعی، توزیع عادلانه ثروت و رفاه عمومی بسیار شنیده میشد. وعده معروف آب و برق مجانی برای اقشار مستضعف در آن سخنرانی پرشور روحالله خمینی در بهشت زهرا که هنوز هم در خاطر مردم است، این تصویر ذهنی را به جامعه ارائه میداد که انقلاب پابرهنگان قرار است ضامن برخورداری طبقات فرودست از حداکثر رفاه و کرامت اقتصادی باشد. این وعدهها، قرارداد اجتماعی میان ملت و حاکمیت را شکل داد؛ قراردادی که بر اساس آن، مردم در ازای همراهی سیاسی، رفاه نسبی و امنیت اقتصادی دریافت میکردند.
اما چرخ روزگار چرخید و فاصله میان آن وعدههای رنگین و واقعیت تلخ کهکشانی ایجاد شد. وقتی ماشین اقتصاد کشور به دلیل سالها مدیریت نادرست و ناکارآمد، تحریمهای خانمانسوز، رانتهای سیستماتیک و فساد ساختاری به بنبست رسید، لحن مقامات نیز دگرگون شد. در دهههای گذشته نشانههای این عقبنشینی آشکار بود؛ از زمزمههای منتسب به مقامات عالیرتبه درباره بیاصالتی اقتصاد گرفته تا توصیههای مدام به مردم برای کم کردن مصرف و قناعت در برابر گرانیها. اما اظهارات اخیر نمایندگانی چون کوچکزاده، پرده آخر این نمایش تراژیک است؛ تلاشی آشکار برای پاک کردن صورتمسئله و تبدیل کردن حق طبیعی یک شهروند برای داشتن یک زندگی حداقلی، به فانتزیهای مادیگرایانه و بیارزش!
اقتصاد ورشکسته و اعتراف به بنبست
امروز وضعیت اقتصاد ایران نیازی به بزرگنمایی ندارد؛ آمارهای رسمی و غیررسمی گواه تورم سرسامآور و فزاینده است. دیگر نرخ نجومی مسکن، سقوط آزاد ارزش پول ملی و سقوط گسترده دهکهای بیشتری از جامعه به زیر خط فقر بر کسی پوشیده نیست. کارگران، کارمندان، معلمان و بازنشستگان روز به روز بیشتر در منجلاب هزینههای سرسامآور درمان، اجارهخانه و خوراک غرق میشوند. در چنین شرایط بحرانی و نفسگیری، دستگاه حکمرانی عملاً هیچ ابزار کارآمد، فرمول علمی یا اراده سیاسی واقعی برای مهار این بحرانها در اختیار ندارد. ضمن اینکه با سیاستهای ماجراجویانه خود در منطقه و جهان، کشور را در معرض محاصره اقتصادی و تحریمها کمرشکن قرار داده است. سایه سیاه جنگ نیز ماههاست که چشمانداز و افق پیش رو را تیره کرده است.
وقتی ساختار سیاسی از حل مسائل بنیادین اقتصاد عاجز میماند و نقدینگی، دلار و گرانی سر به فلک میکشد، دو راه بیشتر پیش رو ندارد. یا باید به صراحت شکست سیاستهای کلان خود را بپذیرد و تن به اصلاحات ساختاری بدهد، یا به فرافکنی و سرکوب روانی جامعه روی آورد. همین است که شاهدیم که برخی از مسئولان همچون پزشکیان و همکارانش در دولت به جای چارهاندیشی و برداشتن گامی برای رفع مشکلات، به ذکر مصیبت و شرح مسائل جاری اکتفا میکنند تا با ژست صداقت با مردم، از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنند. طیف رادیکالتر که اعتبار کمتری برای مردم قائلاند اما حتی نیازی به گرفتن اینها ژستها ندیده و بیپرده میگویند که گشایشی در کار نیست.
اظهارات از جنس حرفهای کوچکزاده نشان میدهد که سیستم راه دوم را انتخاب کرده است. وقتی راهکاری برای کنترل قیمت گوشت، مرغ و دارو وجود ندارد، چاره کار در این دیده میشود که اصل «دغدغه معیشت» تحقیر شود تا کسی جرات نکند از مسئولان بازخواست کند چرا کشور به این مرحله از ویرانی رسیده است.
بازی با آتش در انبار باروت نارضایتیهای عمومی
مسئولان جمهوری اسلامی اما به این مهم توجه ندارد که وقتی آتش نارضایتیهای اجتماعی زیر خاکستر روشن است و جامعه ایران از نظر روحی و روانی در آستانه انفجار قرار دارد، نمک پاشیدن به زخم مردم با ادبیاتی تحقیرآمیز، خطرناکترین و بیمحاباترین قمار ممکن است. اینکه یک تریبوندار رسمی به جای پاسخگویی در قبال تورم و تنگناهای معیشتی، به شهروندان توصیه کند «پوست خود را کلفت کنند» و دغدغه نان را به مسخرهبازی «ارزانی خربزه و هندوانه» تقلیل دهد، بیش از آنکه نشان اقتدار یا صلابت ایدئولوژیک باشد، نشانگر کرختی، نفهمیدن اوضاع و فرسودگی کامل سیاسی است.
این نوع نگاه، شکاف عمیق میان حاکمیت و جامعه را به درهای پرتگاهمانند تبدیل میکند. وقتی مردم ببینند حاکمانشان کوچکترین درکی از قیمت اقلام ضروری زندگی ندارند و در عوض، هزینههای ناشی از ناکارآمدی، تصمیمات غلط راهبردی و تنشآفرینیهای منطقهای را به پای «مقاومت ملی» مینویسند، خشم فروخوردهای انباشته میشود که دیگر با هیچ توجیه عقیدتی یا خطابه انقلابی قابل مهار نیست. عصبانی کردن جامعهای که چیزی برای از دست دادن ندارد و هر روز فقیرتر میشود، دقیقاً بازی کردن در زمین فروپاشی از درون است.
تقابل خیالی «مقاومت» و «معیشت»؛ تلهای برای بقای قدرت
یکی از فریبندهترین ترفندهای گفتمانی در سالهای اخیر، ایجاد یک دوگانه دروغین میان «مقاومت در برابر غرب» و «رفاه اقتصادی» بوده است. حاکمیت با پمپاژ این روایت تلاش میکند تا هرگونه اعتراض به گرانی و تورم را به خیانت یا عدم درک مصالح کلان ملی پیوند بزند. پیام پنهان این تفکر این است که اگر نان ندارید، اگر دارو کمیاب است و اگر جوانان آیندهای ندارند، باید به خاطر اهداف بزرگتر سکوت کنید و هزینهها را بپردازید.
اما تاریخ سیاسی جهان و ایران بارها و بارها ثابت کرده است که هیچ ایدئولوژی، هیچ شعار سیاسی و هیچ دژ نظامی نمیتواند شکم گرسنه را برای همیشه ساکت کند و سرپناه بیسرپناهان باشد. گره زدن بقای سیاسی یک حکومت به سقوط استاندارد زندگی شهروندان، خطای استراتژیک بزرگی است که عاقبت آن محتوم است. اصرار بر تداوم این رویه توأم با تحقیر افکار عمومی، نه تنها مشکلات ساختاری کشور را حل نخواهد کرد، بلکه آخرین پیوندهای اعتماد میان ملت و حاکمیت را نیز به آتش میکشد و دود میکند.