اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، ساعاتی پس از مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا و در حالی که تمام مقامات ایالات متحده سکوتی عجیبی را نسبت به این مذاکرات داشتند، در جمع معدودی از خبرنگاران حامی خود حاضر شد و در پاسخ به پرسش یک خبرنگار درباره امکان توافق با ایران که تنها برنامه هستهای را پوشش دهد، گفت: «بله، قابل قبول است. اما یک نکته هست، و از همان ابتدا باید روشن باشد: هیچ سلاح هستهای در کارنباشد.» این اظهارات بلافاصله با واکنشهای گستردهای در محافل سیاسی آمریکا و جهان مواجه شد.
ترامپ افزود که اگر در گذشته جمهوری اسلامی پیشنهادهایی که در مذاکرات عمان مطرح کرده را مطرح کرده بود، توافق حاصل شده بود، اما ایران حاضر به آن نبود. این موضعگیری در حالی صورت میگیرد که مذاکرات بین واشنگتن و تهران در مسقط عمان آغاز شده و ترامپ آن را «بسیار خوب» توصیف کرده است.
در چند ساعت گذشته پس از انتشار این اظهارات،تحولات سریعی رخ داده است. ترامپ تأکید کرد که ایران«به شدت مشتاق توافق است» و مذاکرات بعدی اوایل هفته آینده (از ۱۹ بهمن ۱۴۰۴) برگزار خواهد شد. با این حال، او هشدار داد که اگر توافقی حاصل نشود، «عواقب بسیار شدیدی» در انتظار خواهد بود.
همزمان، فرماندهی سنتکام تصاویری از ناوگروه آبراهام لینکلن در دریای عرب منتشر کرد که نشاندهنده افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه است.
همچنین، ترامپ فرمان اجرایی جدیدی امضا کرد که تعرفههای اضافی بر کشورهای تجارتکننده با ایران اعمال میکند و تحریمهای جدیدی بر نفت ایران وضع شدکه این اقدامات بلافاصله پس از مذاکرات عمان اعلام شد.
این تحولات در شبکههای اجتماعی و رسانهها بازتاب گستردهای داشت. در چند ساعت گذشته، فضای مجازی بیش از هزاران پست مرتبط منتشر کردند. بسیاری از کاربران ایرانی با انتقاد صریح از اظهارات جدید ترامپ، گفتههای قبلی او را باز نشر کرده و گفتند: “مگر مشکل ما با جمهوری اسلامی در موضوع هستهای بود که حالا ترامپ به یک توافق حداقلی در این زمینه رضایت میدهد؟”
به عنوان نمونه برخی از کاربران در شبکههای اجتماعی این هشدار ترامپ به مقامات جمهوری اسلامی را یادآور شدند که گفته بود: “بهتر است شروع به تیراندازی نکنید،چون ما هم شروع به تیراندازی خواهیم کرد” و سپس تاکید کردند که پس از این هشدار ترامپ، هزاران نفر در خیابانهای ایران توسط جمهوری اسلامی و با شلیک گلولههای جنگی به قتل رسیدند و دریغ از شلیک یک گلوله از سوی آمریکا!
همچین برخی دیگر از کاربران نیز به وعده ترامپ مبنی بر حمایت از معترضان ایرانی که گفته بود “کمک در راه است” اشاره میکنند و میگویند: یک ماه از اعتماد مردم ایران به این وعده گذشت و در این مدت بیش از ۴۰ هزار نفر کشته و صدها هزار نفر مجروح و بازداشت شدند و هنوز کمکی نرسیده است!
انتقادات سیاسی در آمریکا نیز در چند ساعت گذشته اوج گرفته است. فعالان سیاسی دموکرات و برخی جمهوریخواهان ترامپ را متهم به عدم پایبندی به وعدههایش کردهاند. ترامپ در جریان قیام دیماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶ میلادی)، که با اعتراضات گسترده علیه حکومت ایران همراه بود، از مردم ایران حمایت کرده وگفته بود: «کمک در راه است.» اما حالا، با آغاز مذاکرات،منتقدان میگویند این رویکرد نشاندهنده عقبنشینی است.
برای نمونه، یک کاربر آمریکایی نوشته است: «ترامپ گفته بود کمک در راه است، اما حالا فقط روی هستهای تمرکزکرده و از چهار شرط قبلی عقبنشینی کرده است.» این پست به تناقض بین حمایت از اعتراضات و مذاکره بارژیم اشاره دارد.
کاربر دیگری نیز از آمریکا نوشته است: ایران بلوف ترامپرا خوانده و او برنامهای برای مقابله ندارد، حالا تقاضاهای موشکی را کنار گذاشته.
همچنین Michael mcfaul سفیر اسبق آمریکا در روسیه نیز با بازنشر پیام ترامپ مبنی بر “کمک در راه است” در شبکه ایکس نوشت: ترامپ مردم ایران را ناامید کرد و به حاشیه راند.
از سوی دیگر neil stone پزشک آمریکایی در شبکه ایکس پیام هشدار ترامپ به جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه به معترضان شلیک نکنید را بازنشر کرده و نوشته است: این پست را در موزه “خیانت” قرار دهید تا همگان آن را ببینند.
نمایندگان جمهوری خواه و دموکرات آمریکایی نیز به ترامپ انتقاد میکنند و میگویند که احتمالا وی از هشدارهای رهبر جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه جنگ آینده، جنگ منطقهای خواهد بود، ترسیده است.
چه خواهد شد؟
برخی از تحلیلگران بر این باور هستند که با توجه به تحولات چند ساعت گذشته، مذاکرات ایران و آمریکا درآستانه یک نقطه عطف قرار دارد، اما نتیجه آن نامعلوم است. از یک سو، ترامپ انعطافپذیری نشان داده و توافق محدود به هستهای را پذیرفته، که میتواند راه رابرای کاهش تنشها هموار کند.
او تأکید کرده که «زماندر حال تمام شدن است» و «هیچ سلاح هستهای» نبایدوجود داشته باشد، که با خواستههای قبلیاش برای توقف برنامه موشکی و حمایت از تروریسم متفاوت است. این عقبنشینی ممکن است ناشی از فشارهای داخلی آمریکابرای اجتناب از جنگ جدید در خاورمیانه باشد، به ویژه پس از هزینههای سنگین جنگهای قبلی.
این افراد تاکید دارند که تهران ممکن است برای کاهشت حریمها تن به توافق دهد.
از سوی دیگر، عدهای از تحلیلگران نیز بر این باور هستند که ترامپ پیشبینی ناپذیر است و ممکن است که سخنان او مانند پیش از جنگ ۱۲ روزه، فقط برای منحرف کردن ذهن مسئولان جمهوری اسلامی مطرح شده و یک فریب تاکتیکی باشد. این افراد به آن بخش از سخنان ترامپ که میگویند ناوهای جنگی بیشتری به سمت خاورمیانه رهسپار شدهاند، اشاره میکنند و معتقدند که خطر حمله نظامی همچنان جمهوری اسلامی را تهدید میکنند.
