اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق: پس از اعلام آتشبس موقت میان ایران و آمریکا و اسرائیل، زندگی از روی نقشهساری در شهرها کمی به ظاهر آرامش برگشته است؛ اما در افکار عمومی، حس غالب همچنان ترکیبی از نگرانی، تردید و اضطراب درباره این است که آیا این وقفه در جنگ، پایان درگیری است یا تنها یک نفس کشیدن در میانه یک راه طولانیتر و فرسایندهتر. تحلیلهای میدانی و نظرسنجیهای اخیر نشان میدهند که بخش قابل توجهی از جامعه از آغاز دوباره جنگ و از همین آتشبس بهعنوان یک تاکتیک سیاسی، نگران است. بسیاری آتشبس را نه یک پایان، بلکه یک «وقفه دو هفتهای» و یا «آتشبسی شکننده» میدانند.
در گفتوگوهای مردمی، بارها از «حس زندگی دوباره» پس از سکوت انفجارها صحبت شده، ولی ترس از بازگشت بمباران و تهدیدات جدید، ذهنها را خاموش نگذاشته است. این در حالی است که حالا دیگر به پایان آتشبس دو هفته ای رسیدهایم. بسیاری از مردم نه جنگ میخواهند و نه جمهوری اسلامی. نگرانی از آغاز دوباره جنگ شواهد نشان میدهد که احساس عمومی درباره احتمال آغاز دوباره جنگ، سبک نیست. در یک نظرسنجی اخیر، بیش از نیمی از پاسخدهندگان احتمال رخدادن جنگ جدیدی را زیاد ارزیابی کردهاند؛ رقمی که نشان از این است که مردم این دور تنش را نه بحران گذرا، بلکه مقدمهای بر سناریوهای نظامی گستردهتر میبینند. در همین حال، اظهارنظرهای سیاسی و تهدیدهای عمومی رهبران، بهویژه در اوج درگیریها، نوعی «ترس جمعی» درباره بازگشت جنگ ایجاد کرده و حسهای ناامنی را در سطح عموم تقویت کرده است.
تردید نسبت به پایداری آتشبس آتشبس، در افکار عمومی، بیش از آنکه یک تضمین امنیت محسوب شود، بهعنوان یک توافق شکننده و قابل تفسیر نشان داده شده است. گزارشهای رسانهای از «نقضهای محلی آتشبس» در برخی مناطق و تحرکات دیپلماتیک مداوم برای حفظ یک «ثبات منطقهای شکننده» حکایت دارند، درست همانگونه که این امر در اذهان عمومی به تقویت نگرانی از آینده تبدیل میشود. در گزارشهای روانشناختی نیز از «آمادهباش روانی» جامعه یاد شده است؛ مردم پس از چهل روز تنش مداوم، هنوز در حالتی از حساسیت شدید به صداهای ناگهانی، ترس از آغاز دوباره درگیری و تمرکز دشوار زندگیاند و این نشان میدهد آتشبس در سطح ذهن و روان، هنوز به معنای برگشت به زندگی عادی نبوده است. امید و ناامیدی در کنار هم در میان این احساسات، ترکیبی از امید و ناامیدی در واکنشهای عمومی دیده میشود. برخی شهروندان آتشبس را فرصتی برای تقویت فشارهای اجتماعی و تحولات درونی میبینند، در حالی که بخش دیگر از جامعه با ناامیدی به این میاندیشند که آتشبس ممکن است صرفاً ابزاری برای تثبیت وضعیت کنونی و تقویت خطمشیهای امنیتی بیشتر باشد.
در برخی استانهای کردستان و بلوچستان، نگرانی از افزایش سرکوب و اعدامها در این دوره «آتشبسی» اضافه شده و حس امنیت را نهتنها تقویت نکرده، بلکه در بسیاری موارد عمیقتر کرده است. آرامش سطحی، اضطراب پایدار در کل، گزارشهای اخیر از افکار عمومی نشان میدهند که آتشبس میتواند صداهای بمباران را قطع کند، اما نمیتواند بهراحتی ترسهای روانی و تردیدهای سیاسی را از بین ببرد. نگرانی از آغاز دوباره جنگ و شک بر پایداری آتشبس، در فضای عمومی بهعنوان یک «حالت مداوم» جا افتاده است؛ آرامشی سطحی که در زیر، ترسها و توقعات متضاد همچنان به لرزه در میآید. برای تحلیلگران منطقه، این یعنی این آتشبس تنها یک «وقفه در خط مقدم» است، نه یک پایان در تاریخچه طولانیتر چالشهای امنیتی بین ایران و حلفهای امریکا و اسرائیل.
