مصداق هدایت
در حالی که خطر ازسرگیری جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل بار دیگر افزایش یافته، کشورهای اروپایی تلاش می‌کنند از گسترش بحران جلوگیری کنند و مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند. آلمان، فرانسه و بریتانیا از آمادگی خود برای مذاکره با تهران سخن گفته‌اند، مقام‌های اتحادیه اروپا درباره پیامدهای یک رویارویی تازه هشدار می‌دهند و کشورهای اروپایی در کنار بازیگران منطقه‌ای به دنبال راهی برای کاهش تنش‌ها هستند. با این حال، واکنش دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی به این تحولات، تصویری دوگانه و متناقض ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن تهران از یک سو بر ادامه تبادل پیام‌ها و ضرورت مذاکره تأکید دارد و از سوی دیگر، با مواضع تند علیه کشورهای اروپایی، تلاش‌های دیپلماتیک آنان را بی‌اعتبار می‌کند.
این رویکرد در شرایطی دنبال می‌شود که ایران بیش از هر زمان دیگری به استفاده از ظرفیت بازیگران بین‌المللی برای کاهش تنش نیاز دارد. در شرایطی که خطر بازگشت به درگیری نظامی، فشار اقتصادی و انزوای دیپلماتیک را تشدید می‌کند، تبدیل هر ابتکار دیپلماتیک به میدان دیگری برای تقابل سیاسی، نه نشانه اقتدار، بلکه می‌تواند به معنای از دست دادن فرصت‌هایی باشد که شاید در آینده نزدیک دیگر در دسترس نباشند.
اروپا نگران گسترش جنگ است
مواضع اخیر اروپا درباره جنگ ایران را نمی‌توان صرفاً به معنای تغییر بنیادین سیاست خارجی کشورهای اروپایی یا کنار گذاشتن اختلافات دیرینه با جمهوری اسلامی دانست. آنچه تغییر کرده، ارزیابی هزینه‌های ادامه جنگ و نگرانی از پیامدهای گسترده‌تر آن است. در ماه‌های گذشته، کشورهای اروپایی بارها درباره برنامه هسته‌ای، موشکی و سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کرده‌اند. در عین حال، افزایش قیمت انرژی، اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی و احتمال گسترش بحران به دیگر کشورهای منطقه، اروپا را نیز با پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ مواجه کرده است.
الجزیره در گزارشی به تاریخ ۲۵ اکتبر به پیامدهای جنگ بر اقتصاد اروپا، افزایش هزینه انرژی و فشار معیشتی بر خانوارها پرداخت. بنا به گزارش مذکور، این شرایط، انگیزه دولت‌های اروپایی برای جلوگیری از گسترش بحران را افزایش داده است. در همین چارچوب، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در ۲۶ اکتبر نسبت به خطر جدی ازسرگیری تنش میان ایران و آمریکا هشدار داد و تأکید کرد که هرگونه تشدید تازه درگیری تنها بازنده خواهد داشت. این مواضع نشان می‌دهد که اروپا، حتی با وجود اختلافات عمیق با تهران، ادامه جنگ را به نفع خود نمی‌داند. جلوگیری از اختلال بیشتر در تجارت جهانی، امنیت مسیرهای دریایی و افزایش هزینه‌های انرژی، از جمله انگیزه‌هایی است که کشورهای اروپایی را به سمت دیپلماسی سوق می‌دهد.
پیشنهاد مذاکره از سوی اروپا
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تلاش اروپا برای بازگشت به دیپلماسی، اظهارات وزیر خارجه آلمان درباره آمادگی آلمان، فرانسه و بریتانیا برای مذاکره با ایران است. یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، در ۲۳ اکتبر اعلام کرد که این سه کشور آماده‌اند با ایران مذاکره کنند تا از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای جلوگیری شود. این موضع در شرایطی مطرح شد که احتمال حملات تازه آمریکا و اسرائیل افزایش یافته و تلاش‌های میانجی‌گرانه منطقه‌ای نیز ادامه دارد. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره بررسی یک طرح جدید دو مرحله‌ای منتشر شده است؛ طرحی که هدف اولیه آن بازگشایی تنگه هرمز و کاهش محدودیت‌های دریایی و سپس آغاز مذاکرات درباره پرونده هسته‌ای ایران عنوان شده است. بر اساس گزارش‌ها، این پیشنهاد می‌تواند شامل محدودیت‌های زمانی بر غنی‌سازی اورانیوم، بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، کاهش بخشی از تحریم‌ها و رسیدگی به دارایی‌های مسدودشده ایران باشد.
چنین ابتکاری، حتی اگر هنوز در مرحله بررسی و رایزنی باشد، اهمیت قابل توجهی دارد و نشان می‌دهد که اروپا در حالی برای میانجی‌گری و بازگرداندن طرف‌ها به میز مذاکره تلاش می‌کند که روابطش با تهران در سال‌های اخیر به‌شدت آسیب دیده است. فعال شدن سازوکار بازگشت تحریم‌های سازمان ملل در سال ۲۰۲۵، اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای و نگرانی از سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی، فضای اعتماد میان دو طرف را محدود کرده است. با این همه، آمادگی برای مذاکره نشان می‌دهد که کشورهای اروپایی هنوز راه دیپلماسی را کاملاً بسته نمی‌دانند.
