اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در مصاحبهای با شبکه تلویزیونی فاکس نیوز که از عدم همراهی کامل اعضای پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در جریان جنگ جاری با جمهوری اسلامی به شدت انتقاد کرده و هشدار داده است که پس از پایان این درگیری، واشنگتن ناچار خواهد بود روابط خود با این پیمان را مورد بازنگری اساسی قرار دهد.
روبیو که به عنوان یکی از مدافعان سرسخت ناتو در دوران سناتوری شناخته میشد، با لحنی تلخ اظهار داشت: «من فکر میکنم شکی نیست که متأسفانه، پس از پایان این درگیری، ما ناچاریم آن رابطه را بازنگری کنیم. ما باید ارزش ناتو در این اتحاد برای کشورمان را دوباره بررسی کنیم.»
او تأکید کرد که ایالات متحده بخش عمده بودجه ناتو را تأمین میکند، اما در مقابل، وقتی به کمک متحدان نیاز بوده، اقدامی از سوی آنها ندیده است.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی وارد هفته پنجم خود شده است. عملیات نظامی که با حملات گسترده هوایی و موشکی به تأسیسات هستهای، نظامی و زیرساختی ایران آغاز شد، اکنون به مرحلهای رسیده که به گفته مقامات آمریکایی، «خط پایان» آن قابل مشاهده است.
روبیو در ادامه مصاحبه خود میگوید که «ما خط پایان را میبینیم. امروز نیست، فردا هم نیست، اما در راه است.»
او ادعا کرد که آمریکا در آستانه دستیابی کامل به اهداف خود در این جنگ قرار دارد و این اهداف شامل جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای میشود.
وزیر خارجه آمریکا بدون اشاره مستقیم به چالشهای میدانی مانند تلاش ناموفق برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، صرفا به جنبه حقوقی موضوع پرداخت و گفته است «هرگونه اختلال از سوی ایران در تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، نقض قوانین بینالمللی است.»
تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد نفت خام جهان از آن عبور میکند، در هفتههای اخیر شاهد تنشهای جدی بوده و اختلال در آن تأثیرات قابل توجهی بر بازارهای جهانی انرژی گذاشته است.
یکی از محورهای مهم اظهارات روبیو، مسئله هستهای ایران بود. او مدعی شد که تهران پیشنهادهای برخی کشورهای دوست برای تحویل ذخایر اورانیوم با غنای بالا را رد کرده است.
روبیو این رد را نشانهای از عدم تمایل ایران به بازگشت به مسیر دیپلماتیک دانست و تکرار کرد که ایالات متحده هرگز اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.
این ادعاها در حالی مطرح میشود که جنگ کنونی ریشه در نگرانیهای مشترک واشنگتن و تلآویو از پیشرفت برنامه هستهای ایران دارد.
انتقاد روبیو از ناتو، بازتابدهنده شکاف عمیقتری در روابط فراآتلانتیک است.
به گفته منابع آگاه، برخی کشورهای اروپایی از جمله اسپانیا و ایتالیا، استفاده از پایگاههای نظامی و حریم هوایی خود برای عملیات مرتبط با جنگ ایران را محدود کردهاند.
روبیو با اشاره به این محدودیتها گفته است «ما از آنها درخواست حمله هوایی نمیکنیم. فقط میخواهیم از پایگاههایشان استفاده کنیم، اما جوابشان «نه» است. پس چرا در ناتو هستیم؟»
او اتحاد را به «جاده یکطرفه» تشبیه کرد که در آن آمریکا همیشه مدافع اروپا بوده، اما وقتی نوبت به دفاع از منافع آمریکایی میرسد، متحدان حمایت نمیکنند.
این موضعگیری روبیو، ادامه سیاست «دولت اول» دونالد ترامپ است. رئیسجمهور آمریکا بارها از عدم حمایت ناتو در مسائل خاورمیانه انتقاد کرده و تأکید داشته که اروپا باید بیشتر هزینه کند و مسئولیت بپذیرد. روبیو که خود را «یکی از قویترین مدافعان ناتو» در گذشته معرفی کرد، اکنون معتقد است که شرایط تغییر کرده و این اتحاد دیگر به شکل سابق به نفع آمریکا نیست.
او تصمیم نهایی را به ترامپ واگذار کرد و گفت: «در نهایت، این رئیسجمهور است که باید تصمیم بگیرد.»
کارشناسان روابط بینالملل این اظهارات را نشانهای از تحولات ساختاری در سیاست خارجی آمریکا میدانند. ناتو که پس از جنگ جهانی دوم برای مقابله با تهدید شوروی شکل گرفت، اکنون با چالشهایی مانند جنگ اوکراین، رقابت با چین و تنشهای خاورمیانه روبهرو است. منتقدان میگویند کاهش تعهد آمریکا به ناتو میتواند امنیت اروپا را تضعیف کند، در حالی که حامیان سیاست ترامپ معتقدند زمان آن رسیده که اروپا «بیشتر برای خودش بجنگد».
در داخل ایالات متحده، این مصاحبه با واکنشهای متفاوتی مواجه شده است. جمهوریخواهان آن را نشانهای از واقعبینی استراتژیک میدانند، اما دموکراتها هشدار دادهاند که تضعیف ناتو میتواند به سود رقبای جهانی مانند روسیه و چین تمام شود.
در اروپا نیز مقامات ناتو تاکنون واکنش رسمی سنگینی نشان ندادهاند، اما منابع دیپلماتیک اروپایی از نگرانی عمیق از پیامدهای بلندمدت این اظهارات خبر میدهند.
جنگ ایران در حالی ادامه دارد که هر دو طرف ادعای پیشرفت دارند. روبیو با تأکید بر نزدیک بودن پایان درگیری، فضایی برای دیپلماسی احتمالی باز گذاشته، هرچند جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
با این حال، رد پیشنهاد تحویل اورانیوم توسط ایران، نشان میدهد که مسیر دستیابی به توافق همچنان پرمانع است.
در مجموع، اظهارات روبیو نه تنها بازتاب نارضایتی فوری از عملکرد ناتو در بحران جاری است، بلکه زنگ خطری برای آینده اتحادهای سنتی آمریکا به شمار میرود.
در جهانی که تهدیدهای امنیتی چندجانبه شدهاند، بازنگری در روابط با ناتو میتواند توازن قدرت جهانی را دگرگون کند. واشنگتن و متحدانش اکنون بیش از همیشه نیاز به گفتوگوی صریح دارند تا از تبدیل شدن این شکاف به شکاف دائمی جلوگیری کنند.
