یادداشت سردبیر/ حسن دانش زاده
بازگشت چند هنرمند شناختهشده به ایران، این روزها توجهها را جلب کرده است. از بازگشت محسن نامجو پس از نزدیک به دو دهه گرفته تا بازگشت فاطمه معتمدآریا پس از حدود دو سال دوری از کشور. همزمان، وزارت فرهنگ هم از تلاش برای فراهم کردن زمینه بازگشت شماری از هنرمندان و چهرههای فرهنگی خارج از کشور خبر داده است.
طبیعی است که این اتفاقها یک سؤال را مطرح کند: آیا فضای فرهنگی ایران در حال تغییر است؟به نظر میرسد پاسخ را نباید خیلی سریع «بله» یا «نه» داد.آنچه قابل توجه است، فقط بازگشت این افراد نیست؛ بلکه تغییری است که شاید در نگاه دو طرف ایجاد شده باشد. از یک سو، به نظر میرسد مسئولان فرهنگی بیش از گذشته به بازگشت هنرمندان و استفاده از ظرفیت آنها علاقهمند شدهاند. از سوی دیگر، خود هنرمندان هم ممکن است بعد از سالها زندگی خارج از کشور، دوباره به بازگشت فکر کنند.
ماجرای فاطمه معتمدآریا از این جهت قابل توجه است. او در سالهای گذشته با محدودیتهایی روبهرو بود و مدتی خارج از ایران زندگی کرد. حالا بازگشت او میتواند این پرسش را ایجاد کند که آیا شرایط برای حضور دوباره برخی هنرمندان در کشور در حال تغییر است یا نه.
محسن نامجو هم پس از حدود ۱۹ سال به ایران برگشت. او تأکید کرده که در شرایط فعلی، بودن در وطن و کنار خانواده برایش اهمیت زیادی دارد. بنابراین بازگشت او را هم نباید لزوماً به معنای شروع دوباره فعالیت حرفهای یا تغییر دیدگاههای گذشتهاش دانست.
از طرف دیگر، نباید همه این اتفاقها را فقط به سیاست دولت نسبت داد. خود هنرمندان هم ممکن است بعد از سالها به این نتیجه برسند که زندگی خارج از کشور همه آن چیزی نبوده که تصور میکردند. خانواده، دوستان، زبان، خاطرات و ارتباط با جامعهای که از آن آمدهاند، با گذشت زمان اهمیت بیشتری پیدا میکند.بنابراین شاید اتفاقی که امروز شاهدش هستیم، نتیجه تغییر محاسبات هر دو طرف باشد.
نه میتوان گفت «فضا کاملاً باز شده» و نه منطقی است که این بازگشتها را بیاهمیت بدانیم،
حالا باید دید این پنجره فقط برای چند نفر باز مانده یا قرار است به مسیری تبدیل شود که هنرمندان بیشتری بتوانند از آن عبور کنند؛ برگردند، بمانند و دوباره کار کنند.
