اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی: در حالی که جهان با نگرانی تحولات ۱۲ ساعت گذشته در تنگه هرمز را رصد میکند، جمهوری اسلامی بار دیگر با اقدامات تحریکآمیز خود، ثبات شکننده آتشبس با ایالات متحده را به چالش کشیده است. این آبراه حیاتی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، به صحنهای از تنشهای نظامی، هشدارهای متقابل و مانورهای خطرناک تبدیل شده که میتواند هر لحظه به درگیری تمامعیار بازگردد.
از دید ناظرانی که سالها فریب، ماجراجویی و هزینههای سنگین این رژیم بر مردم ایران را مشاهده کردهاند، تحولات نه تنها نشانهای از ضعف ساختاری رژیم، بلکه هشداری جدی برای احتمال فروپاشی سریع آتشبس است. در ساعات اخیر، گزارشها از شلیک موشکها به سمت ناوهای آمریکایی، حمله به نفتکشهای مرتبط با امارات، حضور گسترده قایقهای تندرو سپاه و هشدارهای صوتی نیروی دریایی رژیم به کشتیهای عبوری حکایت دارد. همزمان، ایالات متحده اعلام کرده که از امروز دوشنبه، عملیات «پروژه آزادی» برای اسکورت و هدایت کشتیهای تجاری از تنگه آغاز میشود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این اقدام را گامی برای آزادسازی کشتیها توصیف کرده، اما مقامات ایرانی آن را «نقض آتشبس» خواندهاند. تغییر قواعد درگیری توسط نیروهای آمریکایی – که اکنون اجازه حمله فوری به تهدیدات شامل قایقهای تندرو سپاه و مواضع موشکی را میدهد – جو را به شدت ملتهب کرده است. این تنشها در بستر آتشبس ناپایدار رخ میدهد. پس از درگیریهای مستقیم اسفند و فروردین که با حملات اسرائیل و آمریکا همراه بود، آتشبس موقت با میانجیگری پاکستان برقرار شد. اما جمهوری اسلامی هرگز کنترل تنگه را رها نکرد؛ ابتدا آن را بست، سپس به طور ناقص گشود و با مینگذاری و توقیف کشتیها، اهرم فشار خود را حفظ کرد. محاصره دریایی آمریکا در پاسخ، واردات و صادرات جمهوری اسلامی را فلج کرده و اقتصاد ورشکسته آن را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است.
پیشنهاد چند مادهای اخیر تهران برای پایان جنگ – که شامل مهلت یکماهه برای مذاکرات، برداشتن محاصره و رفع تحریمها میشود – توسط ترامپ «ناکافی» ارزیابی شده. مذاکرات در اسلامآباد متوقف مانده و هر دو طرف یکدیگر را به نقض متهم میکنند. این الگو تکراری و قابل پیشبینی است. جمهوری اسلامی، که دههها با سیاست «تنشزایی برای بقا» پیش رفته، اکنون در موقعیت ضعف مطلق قرار دارد. اقتصاد در حال فروپاشی، نارضایتی داخلی عمیق، و انزوای بینالمللی، آن را وادار به بازی با آتش در تنگه هرمز کرده است. اقداماتی مانند ادعای حمله پهپادی به نفتکش اماراتی یا هشدار به ناوهای آمریکایی، نه قدرت واقعی، بلکه تلاشی ناامیدانه برای کسب اهرم چانهزنی است. جمهوری اسلامی میداند که بازگشایی کامل تنگه بدون امتیازات عمده، به معنای پذیرش شکست استراتژیک و تشدید بحران داخلی خواهد بود. اما ادامه این مانورها، خطر محاسبه اشتباه را به شدت افزایش میدهد. شرایط برای جمهوری اسلامی چندان امیدوارکننده نیست.
آتشبس فعلی بیشتر «توقف موقت تیراندازی» است تا توافق پایدار. چندین عامل کلیدی خطر را بالا بردهاند: نخست، وابستگی اقتصادی جهان به تنگه هرمز هر اختلال جدی، قیمت نفت را به سطوح بیسابقه میرساند و زنجیره تأمین جهانی را مختل میکند. رژیم با آگاهی از این اهرم، حاضر به عقبنشینی کامل نیست. دوم، تغییر قواعد درگیری آمریکا که نشاندهنده آمادگی عملی برای اقدام نظامی است اسکورت کشتیها و یا حتی ارائه سپر دفاعی توسط ناوهای آمریکایی، احتمال درگیری مستقیم را به طور چشمگیری افزایش میدهد. سوم، بیاعتمادی عمیق طرفین ترامپ بارها تهدید به «انفجار» زیرساختهای انرژی ایران کرده و رژیم نیز «پاسخ دردناک» وعده داده است.
چهارم، نقش بازیگران منطقهای کشورهایی مانند امارات و اسرائیل که هرگونه عقبنشینی آمریکا را ضعف تلقی میکنند، نمیخواهند آتشبس ادامه یابد. با این حال، عوامل بازدارنده نیز وجود دارد. هر دو طرف هزینه جنگ تمامعیار را میدانند. آمریکا درگیر مسائل داخلی و انتخابات آتی است و رژیم با بحران داخلی دستوپنجه نرم میکند. میانجیگرانی مانند چین و پاکستان نیز به دنبال ثبات هستند. اما تجربه تاریخی نشان میدهد که رژیم جمهوری اسلامی در لحظات ضعف، اغلب با ماجراجویی پاسخ میدهد تا زمان بخرد. احتمال شکست آتشبس در روزها و حتی ساعات آتی را میتوان بسیار دانست، به ویژه اگر عملیات اسکورت آمریکایی با مقاومت مستقیم مواجه شود. برای مردم ایران، این تنشها فاجعهبار است. رژیم با هزینه جان و معیشت شهروندان، در حال خرید زمان برای بقای خود است. هر درگیری جدید، تحریمهای بیشتر، تورم وحشتناک و انزوای بینالمللی را به همراه خواهد داشت. تنها راه خروج از این چرخه، فشار حداکثری جامعه جهانی بر ساختار قدرت در تهران و حمایت از صدای مردم برای تغییر است. تنگه هرمز نباید به گروگانگیری دائمی توسط یک رژیم ایدئولوژیک تبدیل شود. در ساعات آینده، تحولات میدانی – از جمله واکنش ایران به اسکورت آمریکایی و وضعیت ترددها کشتیهای– و همچنین حملات گسترده موشکی جمهوری اسلامی به امارات تعیینکننده خواهد بود. اگر جمهوری اسلامی عقبنشینی نکند، آتشبس شکننده به سرعت به تاریخ خواهد پیوست و منطقه بار دیگر در آستانه جنگی پرهزینه قرار خواهد گرفت. تاریخ ثابت کرده که سیاست «مقاومت» جمهوری اسلامی، تنها مقاومت در برابر رفاه و آینده مردم ایران بوده است. وقت آن رسیده که این بازی خطرناک پایان یابد.
