محمد جلالی
روزگاری «پفک» را به کمفروشی متهم میکردند؛ بستههایی که هر سال بزرگتر به نظر میرسیدند، اما سهم واقعی محصول درون آن کمتر میشد. امروز اما به نظر میرسد این شیوه از قفسه فروشگاهها به دنیای اینترنت هم راه پیدا کرده است؛ با این تفاوت که این بار نه از حجم بستهها، بلکه از حجم «گیگابایتها» کاسته میشود.
پس از بازگشت نسبی اینترنت بینالملل، بسیاری از کاربران تصور کردند مهمترین مشکل پایان یافته است، اما واقعیت چیز دیگری بود. بازار فروش VPN همچنان داغ ماند و همزمان کاربران با پدیدهای تازه روبهرو شدند؛ افزایش محسوس هزینه اینترنت و احساس اینکه بستههای خریداریشده بسیار زودتر از گذشته به پایان میرسند.
در هفتههای اخیر، شبکههای اجتماعی، انجمنهای تخصصی و حتی برخی رسانهها مملو از گزارشهایی است که کاربران از افزایش غیرعادی مصرف اینترنت هنگام اتصال به سرویسهای بینالمللی سخن میگویند. بسیاری معتقدند هنگام استفاده از پیامرسانها، شبکههای اجتماعی یا وبسایتهای خارجی، حجم مصرفی با سرعتی فراتر از گذشته محاسبه میشود. اگرچه درباره علت این موضوع توضیح رسمی و شفافی ارائه نشده، اما گستردگی این گزارشها باعث شده این پرسش جدی مطرح شود که آیا شیوه محاسبه ترافیک بینالملل تغییر کرده است؟
اگر چنین باشد، نتیجه روشن است؛ مردم برای دریافت همان خدمت گذشته، هزینه بیشتری پرداخت میکنند، بیآنکه کیفیتی بهتر یا سرعتی بالاتر دریافت کرده باشند. این همان «تورم پنهان» است؛ افزایش هزینه بدون آنکه روی برچسب قیمت، تغییری چشمگیر دیده شود.
از سوی دیگر، محدودیت دسترسی به بسیاری از خدمات جهانی، بازار فروش VPN را نیز به یکی از سودآورترین کسبوکارهای این روزها تبدیل کرده است. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد هزینه دسترسی آزاد به اینترنت در برخی مقاطع چندین برابر افزایش یافته و کاربران ناچار شدهاند علاوه بر خرید بسته اینترنت، هزینه جداگانهای نیز برای دور زدن محدودیتها بپردازند؛ هزینهای که در بسیاری از کشورها اساساً وجود خارجی ندارد.
نگاهی به تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد دولتها اینترنت را نه یک کالای لوکس، بلکه بخشی از زیرساخت زندگی و اقتصاد دیجیتال میدانند. رقابت میان اپراتورها موجب کاهش قیمت، افزایش کیفیت و ارائه بستههای پرحجم یا حتی نامحدود شده است. آمارهای کشورهای عضو OECD نیز نشان میدهد سیاست غالب، افزایش دسترسی و کاهش هزینه به ازای هر واحد سرعت و حجم است، نه گرانتر کردن دسترسی کاربران.
اعتماد عمومی زمانی شکل میگیرد که کاربران مطمئن باشند هر گیگابایتی که میخرند، دقیقاً همان مقداری است که دریافت میکنند؛ نه کمتر و نه با فرمولهایی که برای آنان شفاف نیست. اگر بناست مصرف اینترنت بینالملل با شیوهای متفاوت محاسبه شود، مردم حق دارند از جزئیات آن مطلع باشند. شفافیت، کمهزینهترین راه برای جلب اعتماد است.
اینترنت امروز دیگر یک ابزار تفریحی نیست؛ زیرساخت آموزش، کسبوکار، پژوهش، ارتباطات و حتی درمان است. جامعهای که برای دسترسی به دانش، ارتباط و اقتصاد جهانی ناچار باشد هم هزینه اینترنت بپردازد و هم هزینه عبور از محدودیتها را، بیش از آنکه در حال توسعه باشد، در حال پرداخت مالیات پنهان بر حق دسترسی به اطلاعات است.
شاید وقت آن رسیده باشد که مسئولان، علاوه بر بازگرداندن دسترسی، به کیفیت، قیمت و شفافیت خدمات نیز توجه کنند؛ زیرا «گیگهای پفکی» فقط جیب مردم را خالی نمیکنند، بلکه اعتماد عمومی را نیز آرامآرام آب میکنند.
