داوود حشمتی
در روزهایی که بسیاری انتظار داشتند حمله آمریکا به ایران و اختلال در تنگه هرمز، بازار نفت را به سمت قیمتهای بیسابقه ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار هدایت کند، نمودارهای واردات نفت چین داستان متفاوتی را روایت میکنند؛ بزرگترین خریدار نفت جهان درست همزمان با اوج بحران، خرید خود را به شکل کمسابقهای کاهش داد و بخشی از شوک عرضه را با افت تقاضا خنثی کرد.
نمودار «تغییر تجمعی واردات نفت دریابرد چین نسبت به میانگین سال ۲۰۲۵» نشان میدهد که از ماه مه روند کاهش واردات شتاب گرفته است. این کسری تا پایان اوت به بیش از ۴۵۰ میلیون بشکه میرسد و در صورت ادامه روند کنونی، تا پایان سال از ۵۰۰ میلیون بشکه نیز فراتر خواهد رفت.
این ارقام برای بزرگترین واردکننده نفت جهان اهمیت زیادی دارد. زمانی که بازار انتظار کاهش عرضه از خاورمیانه را دارد، افت همزمان تقاضای چین بخش مهمی از فشار صعودی قیمتها را جذب میکند. به بیان دیگر، بخشی از نفتی که تصور میشد از بازار حذف خواهد شد، اساساً خریداری نشد.
همین موضوع میتواند توضیح دهد که چرا برخلاف بسیاری از پیشبینیها، پس از حمله آمریکا به ایران و تنشهای مربوط به تنگه هرمز، قیمت نفت تنها جهشی محدود را تجربه کرد و سپس دوباره آرام گرفت؛ اتفاقی که بسیاری از تحلیلگران در هفتههای نخست بحران انتظار آن را نداشتند.
اما پرسش اصلی اینجاست که چرا چین واردات خود را کاهش داد؟ پاسخ قطعی هنوز وجود ندارد، اما چند سناریو مطرح است.
اول اینکه پکن ممکن است با اتکا به ذخایر راهبردی و کاهش خرید، عمداً از تشدید قیمت نفت جلوگیری کرده باشد. چین بزرگترین واردکننده نفت جهان است و افزایش شدید قیمت انرژی مستقیماً رشد اقتصادی این کشور را تهدید میکند؛ بنابراین مهار قیمت نفت کاملاً با منافع اقتصادی پکن همسو است.
سناریوی دوم، که هنوز هیچ مدرک رسمی برای آن وجود ندارد، این است که کاهش واردات پس از سفر ترامپ به پکن صورت کرفت و احتمال اینکه میان واشنگتن و پکن، بخشی از یک هماهنگی غیرمستقیم برای جلوگیری از انفجار قیمت نفت صورت گرفته باشد دور از ذهن نیست.
سناریوی سوم نیز به عوامل داخلی چین بازمیگردد؛ از جمله ضعف تقاضای پالایشگاهها، سطح بالای ذخایر و مدیریت چرخه خرید نفت که میتواند بدون انگیزه سیاسی نیز به کاهش واردات منجر شده باشد.
فارغ از اینکه کدام سناریو به واقعیت نزدیکتر است، نتیجه اصلی در بازار این بود که کاهش تقاضای چین اثر کاهش شوک تنگه هرمز را خنثی کرد.
در نهایت، آنچه رخ داد با بسیاری از پیشبینیها در داخل ایران فاصله داشت. برخی تحلیلگران و تصمیمگیران انتظار داشتند تشدید بسته شدن تنگه هرمز، قیمت نفت را به محدوده ۲۵۰ تا ۳۰۰ دلار برساند، اما بازار مسیر دیگری را انتخاب کرد. تحولات اخیر بار دیگر نشان داد که بازار نفت تنها تحت تأثیر ریسکهای ژئوپلیتیکی حرکت نمیکند. بلکه توازن میان عرضه و تقاضا، بهویژه رفتار بزرگترین واردکننده نفت جهان یعنی چین، میتواند حتی در اوج یک بحران نظامی نیز مانع از جهشهای تاریخی قیمت شود.
