اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق
نسل جوان ایران در سالهای اخیر به بازیگری تعیینکننده در صحنه اجتماعی بدل شده و تغییر را نه در شعار بلکه در رفتار روزمره دنبال میکند. نسل جوان و انسداد کامل سیاسی سوخت اصلی بحران هستند و موتور اصلی تغییر در داخل میچرخد، به گونهای که دیاسپورا شتابدهنده است اما نه موتور اصلی. نسل جوان ایران با نگاه انتقادی به گذشته و امیدی محتاطانه به آینده، الگوهای تازهای از زیست اجتماعی تعریف میکنند و با نگرشی انتقادی به سیاستهای ۴۶ساله رژیم، تغییر را در انتخابهای آگاهانه روزمره دنبال میکنند. عدالتخواهی برای عدالت اجتماعی و فرصتهای برابر برجستهتر شده و تأکید بر شایستگی، شایستهسالاری و مسئولیتپذیری از ویژگیهای متمایز این نسل است.
آزادی، کرامت، رفاه و حکومت مبتنی بر اراده مردم
مطالبات اصلی مردم ایران در چهار محور بنیادین دستهبندی میشود که آزادی شامل آزادی بیان، آزادی تجمع مسالمتآمیز و آزادی عقیدتی است. کرامت انسانی دفاع از قدرت ماندگار روح انسانی با وجود خطر زندان، شکنجه و اعدام محسوب میشود. رفاه مقابله با تورم ۵۲درصدی، فقر غذایی و سقوط ارزش ریال را در بر میگیرد و حکومت مبتنی بر اراده مردم خواستار سرنگونی جمهوری اسلامی و استقرار حکومت دموکراتیک است. شعارهای شاخص معترضان شامل «مرگ بر دیکتاتور»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران»، «زن، زندگی، آزادی» و حمایت از رضا پهلوی میشود.
شواهد بحرانی وضعیت رژیم
جمهوری اسلامی در نقطه ضعف تاریخی خود قرار دارد و شواهد بحرانی این موقعیت شامل اعدامهای بیش از ۱۹۰۰ نفر در ۲۰۲۵ که دو برابر ۲۰۲۴ است، بالاترین سرانه اعدام در جهان، بیش از ۲۲ هزار نفر بازداشت که ۱۳ برابر ۲۰۲۴ است، تورم بیش از ۵۲ درصد در آذر ۲۰۲۵، پایینترین سطح تاریخی ارزش ریال با معادل ۱ دلار برابر ۱۳۵,۳۰۰ تومان، فقر ۲۷ تا ۵۰ درصد ایرانیان زیر خط فقر و مرگ ۵۹ زندانی در ۲۰۲۵ با افزایش ۱۶۸درصدی است. شاهزاده رضا پهلوی تأکید کرده که رژیم جمهوری اسلامی به پایان راه رسیده و در ضعیفترین و شکنندهترین وضعیت خود قرار دارد. رژیم عمیقا دچار شکاف شده و ناتوان از سرکوب شجاعت ملتی است که برخاسته. جمهوری اسلامی اصلاحپذیر نیست و شرایط کنونی فرصتی تاریخی برای سرنگونی حکومت است. موساد محتملترین سناریو برای تغییر رژیم در ایران را دستکم یک سال به درازا کشیدن تخمین زده است.
تاریخ ها را شمسی بده
جمهوری اسلامی در نقطه ضعف تاریخی خود قرار دارد و شواهد بحرانی این موقعیت شامل اعدامهای بیش از ۱۹۰۰ نفر در سال ۱۴۰۴ که دو برابر ۱۴۰۳ است، بالاترین سرانه اعدام در جهان، بیش از ۲۲ هزار نفر بازداشت که ۱۳ برابر ۱۴۰۳ است، تورم بیش از ۵۲ درصد در آذر ۱۴۰۴، پایینترین سطح تاریخی ارزش ریال با معادل ۱ دلار برابر ۱۳۵,۳۰۰ تومان، فقر ۲۷ تا ۵۰ درصد ایرانیان زیر خط فقر و مرگ ۵۹ زندانی در سال ۱۴۰۴ با افزایش ۱۶۸ درصدی است. رضا پهلوی تأکید کرده که رژیم جمهوری اسلامی به پایان راه رسیده و در ضعیفترین و شکنندهترین وضعیت خود قرار دارد. رژیم عمیقاً دچار شکاف شده و ناتوان از سرکوب شجاعت ملتی است که برخاسته. جمهوری اسلامی اصلاحپذیر نیست و شرایط کنونی فرصتی تاریخی برای سرنگونی حکومت است. موساد محتملترین سناریو برای تغییر رژیم در ایران را دستکم یک سال به درازا کشیدن تخمین زده است.
تغییر دیگر «اگر» نیست، بلکه «چه زمانی»: تحول در گفتمان تغییر
تحول در گفتمان تغییر از دوره قبلی که پرسش اصلی آیا تغییر خواهد رخ داد بود به وضعیت کنونی که پرسش اصلی تغییر چه زمانی رخ میدهد منتقل شده است. والاستریت ژورنال تأکید کرده که تاریخ نشان میدهد زمان اقدام اکنون است. تغییر در ایران بهاحتمال زیاد نه از طریق یک رویداد ناگهانی بلکه در نتیجه فرسایش تدریجی قدرت حکومت رخ خواهد داد. دیکتاتوریها اغلب تا لحظه پایان باثبات به نظر میرسند و جریان تاریخ در حال تغییر مسیر است.
ضرورت حمایت بینالمللی فوری: فراخوان سازمانهای حقوقبشری
بیش از ۳۰ سازمان حقوقبشری و مدنی از جمله بنیاد نرگس محمدی، پن آمریکا، گزارشگران بدون مرز و اتحاد زنان برای دموکراسی از جامعه بینالمللی خواستند برای جلوگیری از تلفات بیشتر و واداشتن جمهوری اسلامی به پایبندی به تعهدات بینالمللی حقوق بشری خود فوراً اقدام کند. هر ساعت تعلل خطر از دست رفتن جان انسانهای بیشتر و وقوع نقضهای جبرانناپذیر حقوق بشر را افزایش میدهد. شاهزاده رضا پهلوی از جامعه جهانی خواسته که نه فقط در کلام بلکه در عمل در کنار مردم ایران بایستند و نه تنها شاهد زایش ایرانی نو باشند بلکه در کنار آنها بایستند تا آن را محقق کنند.
جامعه جهانی باید از مردم ایران برای تغییر حکومت حمایت کند و این اقدام نه تنها به سود مردم ایران بلکه به نفع خود کشورهای حامی نیز خواهد بود.
اشکال مؤثر حمایت بینالمللی: حمایتهای فنی، تحریمها و سازوکارهای مالی
اشکال مؤثر حمایت بینالمللی شامل حمایتهای فنی برای تضمین دسترسی به اینترنت، ابزارهای ارتباطی امن و مقابله با کنترل اطلاعات است. تحریمها باید ادامه و تقویت شوند به ویژه تحریمهای نفتی با جدیتی معادل حداقل نیمی از سختگیریهای ونزوئلا. افشای هویت نیروهای سرکوبگر، اجرای قانون مهسا امینی مصوب ۲۰۲۴ برای پاسخگو کردن مقامهای نقضکننده حقوق بشر، ایجاد سازوکارهای مالی برای پشتیبانی از اعتصابکنندگان بدون برچسبزدن سیاسی و حمایت از سازمانهای ایرانی خارج از کشور از سایر اشکال مؤثر حمایت است.
هشدارهای مهم درباره حمایت بینالمللی
آشکار شدن نقش خارجی مانند اسرائیل در حمایت از اعتراضها میتواند به تضعیف معترضان منجر شود. آنچه معترضان ایرانی نیاز دارند حمایتی سنجیده و پایدار است که آنها را در برابر فشارها آسیبپذیرتر نکند. مؤثرترین حمایت نه در سطح شعار بلکه در حوزه فنی است.
زمان اقدام اکنون است: استدلالهای کلیدی برای فوریت اقدام
والاستریت ژورنال و اورشلیم پست تأکید کردهاند که اگر کاری نکنیم اوضاع فقط بدتر میشود. وضعیت فعلی بیشتر شبیه به سال ۱۹۹۱ است نه ۲۰۰۳ عراق. تحریمها باید ادامه یابند اما بهتنهایی کافی نیستند. اگر جریان پول نفت متوقف شود وفاداری نیروهای سرکوبگر ممکن است تغییر کند. ۲۰۲۵ برای حقوق بشر در ایران سال تشدید سرکوب و اعدامهای بیسابقه بود. مای ساتو گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده که تداوم همبستگی و حمایت بینالمللی بیش از هر زمان دیگری حیاتی است. ائتلاف نرگس آزاد با بیش از ۳۰ سازمان از جامعه بینالمللی خواسته فوراً اقدام کند.
نسل جوان ایران به عنوان موتور اصلی تغییر در داخل کشور با مطالبات آزادی، کرامت، رفاه و حکومت مبتنی بر اراده مردم، جمهوری اسلامی را در نقطه ضعف تاریخی خود قرار داده است. تغییر دیگر مسئله اگر نیست بلکه چه زمانی رخ خواهد داد. با توجه به تشدید بیسابقه سرکوب، اعدامها و بحرانهای اقتصادی-اجتماعی زمان اقدام بینالمللی اکنون است. دولتها، سازمانهای حقوقبشری و بازیگران بینالمللی باید نه فقط در کلام بلکه در عمل از مردم ایران حمایت کنند از طریق تضمین دسترسی به اینترنت، تحریمهای فلجکننده نفتی، افشای نیروهای سرکوبگر و ایجاد سازوکارهای مالی پایدار. هر ساعت تعلل خطر از دست رفتن جان انسانهای بیشتر را افزایش میدهد.
