اختصاصی گروه سیاسی/آوا مهرگانی – تنشهای منطقهای به اوج خود رسیده و ساختار تصمیمگیری جمهوری اسلامی برای نجات خود از بحران، بیش از هر زمان دیگری نیازمند هماهنگی است، جابهجایی و غیبت مهرههای کلیدی در نهادهای بالادستی اما سیگنالهای مهمی از وضعیت درونی قدرت به دست میدهد. یکی از جدیترین این نشانهها، خبر غیبت طولانیمدت سعید جلیلی، نماینده رهبری در شورای عالی امنیت ملی (شعام)، در جلسات این شورا است؛ خبری که ابتدا توسط وبسایت «انصاف نیوز» (رسانه نزدیک به مسعود پزشکیان) فاش شد و اندکی بعد، گزارشها از اختلال و فیلتر شدن این وبسایت حکایت داشتند. این غیبت و پیامدهای آن، نشاندهنده تعمیق شکافها میان جریان تندروی موسوم به پایداری و هسته مرکزی قدرت است. جنگ ۱۲ روزه و آغاز انزوای جلیلی شنیدههای محافل رسانهای نشان میدهد که کاهش حضور و نهایتاً غیبت کامل سعید جلیلی در جلسات شورای عالی امنیت ملی، پس از وقایع مربوط به «جنگ ۱۲ روزه» شدت گرفته است. شعام به عنوان عالیترین نهاد تصمیمگیری در سیاست خارجی و امنیت ملی، در شرایط بحرانی کنونی نقشی حیاتی دارد و عدم حضور نماینده رهبری در آن نمیتواند ساده یا بیدلیل باشد. هنوز به طور دقیق مشخص نیست که آیا جلیلی به دلیل مخالفت با رویکردهای جاری، خود از حضور در جلسات امتناع میکند یا اینکه پس از مرگ علی خامنهای و رهبر شدن مجتبی خامنه ای که کماکان از نظرها غایب است، به حاشیه رفته. به ویژه که بعد از کشته شدن علی لاریجانی و رفتن ذوالقدر به شعام این نهاد بالادستی نزدیکی بسیاری با سپاه پاسداران که اکنون عملا اداره کشور را به دست گرفته، دارد.
با این حال، گمانهزنیها درباره احتمال جایگزینی «علی باقری کنی» به جای او، فرضیه حذف تدریجی جلیلی را تقویت کرده است؛ جابهجایی احتمالی که نشان میدهد ساختار تصمیمگیری حتی تمایل دارد مهرههای معتدلتر درون خود را جایگزین تندروها کند. تقابل همزمان؛ بیانیه تند مجلس و سایه قالیباف در این معادله نمیتوان از روابط تیره و تار قالیباف و جلیلی غافل شد. شاهد آنکه پیرو شایعه حذف قالیباف از تیم مذاکره کننده، وابط عمومی مجلس شورای اسلامی نیز چند روز پیش از افشای این خبر، در بیانیهای تند و بیسابقه، اعلام کرد که محمدباقر قالیباف از ریاست هیئت مذاکرهکننده کنار نرفته است. نویسندگان این متن بدون نام بردن مستقیم از جریان جلیلی و پایداریچیها، حملات شدید و کنایههای سنگینی را روانه این طیف کردند. این تقابل علنی نشان میدهد که جبهه پایداری و شخص جلیلی، نه تنها در سطح شورای عالی امنیت ملی و دولت، بلکه در مجلس نیز تحت فشار شدید برای حاشیهنشینی قرار گرفتهاند و موازنه قدرت به نفع رقبای سنتی و اصولگرایان عملگرا در حال تغییر است.
پلاکاردها در فضای مجازی؛ جنگ بقای رسانهای تحرکات شبکه رسانهای سعید جلیلی در روزهای گذشته، شاهدی بر عمق بحران درونی این جریان است. تیم رسانهای او در پلتفرم ایکس (توییتر سابق) به طور گسترده اقدام به بازنشر پلاکاردها و پوسترهای سخنرانی او با تاکید ویژه و گلدرشت بر عنوان «عضویت در شورای عالی امنیت ملی» کردهاند. این رفتار پدافندی و اصرار رسانهای، آشکارا تلاشی است برای حفظ هویت سیاسی جلیلی در فضای عمومی و تکذیب غیررسمی شایعه حذفش از بدنه اصلی تصمیمگیری؛ رفتاری که نشان میدهد ضربه وارده به موقعیت او جدیتر از یک غیبت ساده است. سیاست انقباضی بیت و حفظ وضع موجود اگرچه در شرایط جنگی فعلی، جابهجایی مهرهها معنایی استراتژیک دارد، اما بررسی دقیقتر ساختار قدرت نشان میدهد که رویکرد فعلی بیت رهبری، حفظ وضع موجود و جلوگیری از تغییرات ناگهانی است. مجتبی خامنهای تا کنون هیچگونه حکم عزلی صادر نکرده و مقامات منصوبشده در دوران پدرش را در جایگاههای خود ابقا کرده است. این نگاه انقباضی، شایعات بزرگی مانند انتصاب احمد وحیدی به فرماندهی کل سپاه را رد میکند و نشان میدهد وحیدی همچنان در همان موقعیت جانشینی فرمانده سپاه به کار خود ادامه میدهد. در چنین اتمسفری، حذف فیزیکی یا عزل رسمی جلیلی دور از انتظار است، بلکه ترجیح نظام، بایکوت و حاشیهنشینی مداوم اوست. اعتراض خیابانی در پاسخ به انزوای ساختاری غیبت جلیلی در شعام و موازی با آن، افزایش تجمعات خیابانی طیف پایداری و دلواپسان، دو روی یک سکه هستند. جریان تندرو که خود را بازنده اصلی چینش جدید قدرت در دولت و مجلس میبیند، دسترسیهای ساختاری خود را از دست رفته مییابد. فیلتر شدن ناگهانی انصاف نیوز پس از انتشار این خبر نیز نشان میدهد که هسته سخت قدرت تمایلی ندارد شکافهای امنیتی و انزوای مهرههایی چون جلیلی در این شرایط حساس به تیتر اول رسانهها تبدیل شود. جلیلی و جریان او اکنون در برزخ سیاسی به سر میبرند؛ جریانی که خشم خود از حاشیهنشینی در تصمیمات کلان نظام را با تحرکات خیابانی و تقابلهای رسانهای به نمایش میگذارد.
