از سوگواری جمعی تا انتظار جنگ

اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق

سالی که در حال پایان است برای بسیاری از زنان ایران، سالی پر از اضطراب و فشار روانی بوده است. بحران‌های اجتماعی، اعتراضات خیابانی، فشار اقتصادی و حتی جنگ کوتاه ۱۲ روزه که تهران را در وضعیت اضطراری قرار داد، نشان دادند که بدن زنان به‌شدت در برابر فشارهای اجتماعی و روانی آسیب‌پذیر است. این فشارها نه تنها روان را تحت تاثیر قرار داده، بلکه چرخه‌های هورمونی، عملکرد سیستم ایمنی و سلامت جسمانی زنان را نیز دستخوش تغییرات جدی کرده است. بی‌نظمی قاعدگی، تشدید کیست‌های تخمدانی، دردهای لگنی و تغییرات هورمونی، بازتابی از این فشارهای مداوم هستند. زنان بسیاری روایت می‌کنند که در روزهای جنگ ۱۲ روزه، شب‌ها با اضطراب و ترس از آسیب یا آوارگی به خواب می‌رفتند و همین اضطراب شدید، چرخه قاعدگی و انرژی روزانه‌شان را به‌طور محسوس تحت تاثیر قرار داد. یکی از زنان ساکن مرکز تهران می‌گوید: «هر شب با ترس از اینکه مجبور شوم خانه را ترک کنم به خواب می‌رفتم و بدنم خسته‌تر از همیشه بود.» زن دیگری که در جنوب تهران کار می‌کند، از بی‌خوابی‌های مداوم و دردهای لگنی می‌گوید که پزشکش ناشی از فشار روانی طولانی‌مدت دانسته است. این روایت‌ها نشان می‌دهند که بدن زنان چگونه فشارهای اجتماعی و سیاسی را ثبت و بازتاب می‌دهد.

فشار اقتصادی و اثر آن بر بدن

گرانی، بی‌ثباتی شغلی و نگرانی از تأمین نیازهای اولیه باعث شده است که اضطراب همواره سطح بالایی داشته باشد. در بسیاری از مناطق شهری و حاشیه‌ای، زنان حتی برای دسترسی به حداقل‌های بهداشتی دوران قاعدگی با مشکل مواجه هستند. این محدودیت‌ها و اضطراب دائمی باعث می‌شوند بدن در وضعیت آماده‌باش باقی بماند و نشانه‌های فیزیکی فشار را آشکار کند. برخی زنان از افزایش دردهای لگنی، ضعف شدید و تغییرات ناگهانی وزن شکایت دارند. این نشانه‌ها همگی بازتاب فشار مزمن روانی و اجتماعی است که بدن توان مدیریت آن را ندارد.

رواج اختلالات هورمونی

یکی از پیامدهای آشکار فشارهای طولانی‌مدت، افزایش اختلالات هورمونی در زنان است. زنانی که پیش‌تر چرخه‌های قاعدگی منظمی داشتند، اکنون از قطع چندماهه پریود، خونریزی‌های طولانی، دردهای لگنی شدید و تشدید کیست‌های تخمدانی خبر می‌دهند. متخصصان زنان و غدد معتقدند فشار مزمن و اضطراب شدید می‌تواند عامل تشدیدکننده بیماری‌های هورمونی باشد و روند درمان را پیچیده‌تر کند. این اختلالات وقتی با ترس از آینده، ناامنی اقتصادی و اضطراب اجتماعی ترکیب می‌شود، کیفیت زندگی زنان را به شدت کاهش می‌دهد و بدن را در حالت دائمی واکنش به فشار نگه می‌دارد.

انتظار جنگ و اضطراب پیش‌بینی

انتظار وقوع جنگ، حتی بدون وقوع آن، فشار روانی شدیدی ایجاد می‌کند. تصور درگیری‌های گسترده‌تر، ناامنی محیطی و احتمال آوارگی، بدن زنان را در حالت هشدار دائمی نگه می‌دارد. روان‌شناسان این وضعیت را «اضطراب پیش‌بینی» می‌نامند و معتقدند شدت آن اغلب بیشتر از خود بحران است، زیرا ذهن نمی‌داند چه تهدیدی در انتظار است و چگونه باید آماده شود. زنان بسیاری می‌گویند مدارک و وسایل ضروری خود را برای روز مبادا آماده می‌کنند؛ نشانه‌ای از زندگی در وضعیت آماده‌باش دائمی که بدن را به شدت تحت فشار قرار می‌دهد.

پیامدهای جسمی و روانی استرس مزمن

پژوهش‌ها نشان داده‌اند استرس طولانی‌مدت می‌تواند سطح کورتیزول و دیگر هورمون‌های استرس را افزایش دهد و عملکرد سیستم عصبی و هورمونی را مختل کند. التهاب مزمن و تضعیف سیستم ایمنی بدن از دیگر پیامدهای طولانی‌مدت استرس هستند. در زنان، این وضعیت اغلب با اختلالات هورمونی و مشکلات باروری همراه است و چرخه‌های نامنظم، دردهای مداوم، خستگی مزمن و کاهش انرژی را ایجاد می‌کند. اگر این روند ادامه یابد، زمینه را برای بیماری‌های مزمن و مشکلات هورمونی بلندمدت فراهم می‌کند. هرچند استرس به تنهایی عامل مستقیم ابتلا به سرطان نیست، اما می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در تضعیف بدن و افزایش آسیب‌پذیری نسبت به بیماری‌ها باشد و روند بازسازی بدن را کند کند.

روایت‌های روزمره زنان

زنانی که در جریان بحران‌ها و اعتراضات اخیر تجربه کرده‌اند، می‌گویند هر روز با خستگی جسمانی، بی‌حوصلگی و اضطراب از خواب بیدار می‌شوند. برخی از آن‌ها از افزایش یا کاهش وزن ناگهانی، ریزش مو، دردهای مزمن لگنی و خستگی شدید شکایت دارند. چرخه‌های به‌هم‌ریخته و دردهای مزمن، بازتاب فشارهایی است که بدن توان مقابله با آن را ندارد. روایت‌های زنان از زندگی روزمره نشان می‌دهد که فشار مزمن چگونه بدن را درگیر کرده و سلامت عمومی را به چالش می‌کشد.

بدن زنان؛ بازتاب بحران اجتماعی

بدن زنان به عنوان شاخصی از وضعیت جامعه، نشانه‌های فشار و بحران را ثبت می‌کند. چرخه‌های نامنظم، دردهای مداوم و خستگی شدید بازتابی از فشارهای اجتماعی، اقتصادی و روانی است که در یک سال اخیر تجربه شده است. متخصصان تاکید می‌کنند تنها با مدیریت استرس، حمایت روانی، دسترسی به خدمات پزشکی منظم و کاهش فشارهای اقتصادی می‌توان روند فرسودگی بدن را کند و سلامت زنان را بهبود بخشید. در غیر این صورت، نشانه‌های فشار و فرسودگی همچنان ادامه خواهند یافت، خاموش اما واقعی و ملموس.

راهکارها و توصیه‌ها

کارشناسان توصیه می‌کنند که زنان در این شرایط از ورزش، مدیتیشن و تکنیک‌های آرام‌سازی برای کاهش اضطراب استفاده کنند، از حمایت خانواده و اجتماع بهره بگیرند و دسترسی به خدمات پزشکی و مشاوره زنان و غدد را جدی بگیرند. کاهش فشارهای اقتصادی و تضمین امنیت معیشتی نیز پیش‌شرطی برای بازگرداندن تعادل بدن و سلامت روان زنان است. تنها با توجه به این موارد است که می‌توان نشانه‌های فرسودگی را کاهش داد و بدن زنان را از پیامدهای فشار مزمن نجات داد.