اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
دفتر ریاستجمهوری آرژانتین با صدور بیانیهای رسمی اعلام کرد که این کشور، سپاه پاسداران را به فهرست «سازمانهای تروریستی» اضافه کرده است.
این اقدام آرژانتین که یکی از قدیمیترین پروندههای تروریستی جهان را همچنان باز نگاه داشته، بیش از هر چیز یادآور جنایات هولناک احمد وحیدی، فرمانده فعلی سپاه پاسداران است.
وحیدی که پس از حذف محمد پاکپور به این سمت منصوب شده، متهم اصلی انفجار مرکز همیاری یهودیان آرژانتین (آمیا) در سال ۱۹۹۴ است؛ حملهای که ۸۵ شهروند بیگناه یهودیتبار را به کام مرگ فرستاد و بیش از ۳۰۰ نفر را زخمی کرد.
این بزرگترین عملیات تروریستی تاریخ آرژانتین به شمار میرود و هنوز پس از بیش از سه دهه، زخم آن التیام نیافته است.
وحیدی در زمان وقوع این جنایت، فرماندهی نیروی قدس سپاه را بر عهده داشت. گزارشهای قضایی آرژانتین و اسناد اینترپل او را نه تنها به عنوان طراح اصلی عملیات، بلکه به عنوان کسی معرفی میکنند که در جلسه شورای عالی امنیت ملی ایران در مشهد حضور داشته و شخصا پیشنهاد هدف قرار دادن آرژانتین را مطرح کرده است.
او سالها تحت تعقیب بینالمللی قرار داشته و حتی در سالهای اخیر، هنگامی که به عنوان وزیر کشور جمهوری اسلامی به برخی کشورها سفر کرده بود، آرژانتین درخواست بازداشت او را از طریق اینترپل صادر کرد؛ درخواستی که تهران آن را نادیده گرفت.
حالا همان فرد، در اوج تنشهای منطقهای، سکان هدایت کل سپاه را در دست گرفته و این انتصاب، بیش از پیش نشان میدهد که جمهوری اسلامی نه تنها جنایات گذشته را انکار نمیکند، بلکه عاملان آن را به بالاترین سطوح قدرت ارتقا میدهد.
آرژانتین در بیانیه خود تأکید کرده که این تصمیم به دلیل نقش مستقیم سپاه و بازوی برونمرزی آن (نیروی قدس) در حمایت از حزبالله لبنان و اجرای عملیات تروریستی در خاک این کشور اتخاذ شده است.
انفجار سفارت اسرائیل در بوئنوسآیرس در سال ۱۹۹۲ که ۲۹ کشته داشت، نیز بخشی از همین زنجیره جنایات است. خاویر میلی، رئیسجمهور راستگرای آرژانتین، با این حرکت، پرونده آمیا را از یک موضوع تاریخی به ابزاری برای سیاست خارجی فعال تبدیل کرده است.
تا پیش از این، ایالات متحده، کانادا، استرالیا، عربستان سعودی، اسرائیل، سوئد، اوکراین، بحرین، پاراگوئه، اکوادور و اتحادیه اروپا سپاه را در فهرست گروههای تروریستی قرار داده بودند. اما ورود آرژانتین – به عنوان یکی از کشورهای کلیدی آمریکای لاتین – اهمیت نمادین و عملی ویژهای دارد.
این تصمیم، حلقه محاصره مالی و دیپلماتیک سپاه را تنگتر میکند و به ویژه برای بانکها و شرکتهای آرژانتینی و شرکای تجاریشان، هرگونه ارتباط با سپاه یا نهادهای وابسته را غیرقانونی و پرریسک میسازد.
محدودیتهای بیشتر بر تنشآفرینیهای سپاه
این اقدام ضربهای راهبردی به قابلیت مانور سپاه در سطح جهانی است. سپاه پاسداران سالهاست که با استفاده از شبکههای مالی پیچیده، شرکتهای پوششی و روابط با شبهنظامیان منطقه، تنشآفرینی خود را ادامه میدهد؛ از تأمین موشک برای حوثیها در یمن گرفته تا سازماندهی حملات نیابتی در عراق، سوریه و لبنان.
حالا با اضافه شدن آرژانتین به فهرست، مسیرهای مالی و لجستیکی سپاه در قاره آمریکا محدودتر میشود. بانکهای بینالمللی که قبلا ممکن بود ریسک روابط با نهادهای ایرانی را بپذیرند، با توجه به سابقه قضایی آمیا و فشار افکار عمومی، مجبور به قطع کامل روابط خواهند شد.
این اقدام در بستر جنگ جاری ایران و تنشهای گسترده منطقهای، پیام روشنی دارد: جامعه بینالمللی دیگر حاضر نیست جنایات گذشته سپاه را به عنوان «مسائل داخلی» تلقی کند.
احمد وحیدی که امروز فرماندهی مرکزیترین نهاد نظامی-امنیتی ایران را بر عهده دارد، نماد بارز «پاداش به تروریسم» است. انتصاب او در شرایطی که سپاه تحت فشار شدید نظامی و دیپلماتیک قرار دارد، نشان میدهد تهران به جای عقبنشینی، بر سیاست تهاجمی اصرار دارد.
اما اقدام جدید، هزینه این سیاست را افزایش میدهد.
کارشناسان روابط بینالملل معتقدند چنین اقداماتی، علاوه بر جنبه نمادین، ابزارهای عملی »محدود کننده» ایجاد میکنند. سفرهای مقامات سپاه سختتر، نقلوانتقال پول برای عملیات خارجی پرریسکتر و همکاری با شرکای بالقوه (بهویژه در آمریکای لاتین) تقریباً غیرممکن میشود.
در شرایطی که اقتصاد ایران تحت تحریمهای سنگین قرار دارد، این لایه جدید از محدودیتها میتواند بر توانایی سپاه برای تأمین مالی گروههای نیابتی و ادامه فعالیتهای برونمرزی تأثیر مستقیم بگذارد.
البته تهران این تصمیم را «سیاسی و فاقد اعتبار حقوقی» خوانده و آن را بخشی از کمپین فشار آمریکا میداند، اما واقعیت این است که پرونده آمیا با بیش از ۸۵ کشته و صدها زخمی، یک واقعیت قضایی مستند است؛ نه یک ادعای سیاسی.
احمد وحیدی نه تنها متهم اصلی این جنایت است، بلکه امروز در موقعیتی قرار گرفته که میتواند جنایات مشابهی را در مقیاس بزرگتر هدایت کند.
آرژانتین با این گام، نشان داد که خاطره قربانیان تروریسم دولتی فراموش نمیشود. این تصمیم، در حالی که جنگ در خاورمیانه ادامه دارد، میتواند الگویی برای کشورهای دیگر باشد تا با ابزارهای حقوقی و دیپلماتیک، تنشآفرینیهای سپاه را محدودتر کنند.
در جهانی که تروریسم فراتر از مرزها عمل میکند، چنین اقداماتی نه تنها عدالت دیرهنگام برای قربانیان آمیا به ارمغان میآورد، بلکه ممکن است مانع جنایات آینده شود.
