اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز پنجشنبه ششم فروردین، به صورت رسمی کشته شدن دریادار علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران را اعلام کرد.
کاتز در بیانیهای ویدئویی اعلام داشت که نیروهای دفاعی اسرائیل، فرماندهای را که «مستقیماً مسئول اقدامات تروریستی و مسدود کردن تنگه هرمز» بوده، در عملیاتی دقیق و کشنده هدف قرار دادهاند.
این رویداد در میانه تنشهای شدید نظامی میان اسرائیل، ایالات متحده و جمهوری اسلامی رخ داد و میتواند نقطه عطفی در تلاشهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای تضمین امنیت تردد کشتیها از تنگه هرمز تلقی شود.
تنها ۲۴ ساعت پیش از این حمله، تنگسیری در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) تهدیدی مستقیم صادر کرده بود: «عبور هرگونه شناور از این آبراهه مستلزم هماهنگی کامل با حاکمیت دریایی ایران است.»
این اظهارات، بخشی از الگوی تکراری رجزخوانیهای وی بود که امنیت جهانی انرژی را هدف قرار میداد.
بر اساس گزارشهای رسانههای اسرائیلی، حمله هوایی به بندرعباس، پایگاه اصلی نیروی دریایی سپاه، منجر به کشته شدن تنگسیری و تعدادی از فرماندهان ارشد دریایی شده است.
تا لحظه تنظیم این گزارش، مقامات و رسانههای رسمی جمهوری اسلامی هیچ واکنشی به این خبر نشان ندادهاند؛ الگویی که پیشتر نیز در هدفگیریهای اسرائیل از سران نظامی ایران مشاهده شده و اغلب با تاخیر همراه بوده است.
علیرضا تنگسیری، متولد ۱۳۴۱ در شهرستان تنگستان استان بوشهر، یکی از فرماندهان با سابقه نیروی دریایی سپاه بود. وی از دهه ۱۳۶۰ وارد این نیرو شد و تجربه عملیاتی جنگ ایران و عراق را پشت سر گذاشت.
تنگسیری از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹ فرمانده منطقه یکم دریایی سپاه بود، سپس تا ۱۳۹۷ به عنوان جانشین فرمانده نیروی دریایی فعالیت کرد و در شهریور ۱۳۹۷ با حکم مستقیم علی خامنهای به فرماندهی این نیرو منصوب گردید.
او در سال ۲۰۱۹ توسط ایالات متحده و در سال ۲۰۲۳ توسط اتحادیه اروپا به دلیل «فعالیتهای مخرب و بیثباتکننده» در فهرست تحریمهای بینالمللی قرار گرفت.
تنگسیری نه تنها یک فرمانده نظامی، بلکه به عنوان یکی از چهرههای کلیدی در اجرای سیاستهای تهاجمی جمهوری اسلامی در آبهای خلیج فارس شناخته میشد.
ایالات متحده و اسرائیل وی را مستقیماً مسئول «اقدامات تروریستی» در منطقه میدانند. بر اساس اسناد رسمی وزارت خزانهداری آمریکا، تنگسیری در راس ساختاری قرار داشت که مسئول «خرابکاری در کشتیهای بینالمللی» در آبهای آزاد بود.
نیروی دریایی سپاه تحت فرماندهی او بارها کشتیهای تجاری خارجی را توقیف کرد، از جمله موارد برجسته مانند توقیف نفتکش بریتانیایی «استنا ایمپرو» در سال ۲۰۱۹ به عنوان اقدام تلافیجویانه.
یکی از بارزترین جنایات منتسب به وی، نقش محوری در بحران اخیر مسدود کردن تنگه هرمز بود. تنگه هرمز، آبراهی حیاتی که حدود یکپنجم نفت خام جهان از آن عبور میکند، تحت نظارت مستقیم تنگسیری با اخلال جدی تردد کشتیها روبرو شد. این اقدامات نه تنها امنیت انرژی جهانی را تهدید کرد، بلکه منجر به افزایش قیمتهای جهانی نفت و آسیب به اقتصاد کشورهای حاشیه خلیج فارس گردید. نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واکنش به این خبر تأکید کرد که «دستهای تنگسیری به خون بسیاری آلوده بود» و وی مستقیماً هدایتکننده بستن این آبراهه بوده است.
علاوه بر این، تنگسیری در اظهارات عمومی و پیامهای شبکههای اجتماعی، بارها شهروندان کشورهای حاشیه خلیج فارس را تهدید کرده بود.
در هجدهم اسفند ۱۴۰۴، وی با ادعای «بهروزرسانی بانک اهداف ایران»، تأسیسات نفتی مرتبط با آمریکا را هدف قرار داد و ساکنان محلی را به فاصلهگیری از آنها فراخواند.
وی همچنین سربازان آمریکایی و اسرائیلی را به کشتن تهدید کرده و مدعی بود که «در همه جزایر ایرانی، گور سربازان آمریکایی و اسرائیلی آماده شده است».
این رجزخوانیها، همراه با ادعای توانمندی سپاه برای مسدود کردن کامل تنگه هرمز، الگویی از جنگ روانی و تهدیدات تروریستی را نشان میدهد که امنیت ناوبری بینالمللی را به چالش میکشید.
نیروی دریایی سپاه تحت فرمان تنگسیری، همچنین متهم به آزار و تهدید مداوم کشتیهای تجاری در خلیج فارس بود. گزارشها حاکی از نظارت بر همه شناورهای خارجی، تهدید به توقیف حتی کاروانهای تجاری و ادعای آمادگی برای حملات انتحاری علیه کشتیهای است.
این اقدامات، بخشی از استراتژی گستردهتر جمهوری اسلامی برای استفاده از تنگه هرمز به عنوان ابزاری برای فشار بر غرب و متحدان منطقهایاش تلقی میشود.
تحریمهای بینالمللی علیه تنگسیری دقیقاً به همین دلیل صادر شد: حمایت از فعالیتهایی که ثبات منطقه را برهم میزد و اقتصاد جهانی را هدف قرار میداد.
پیامدهای استراتژیک و منطقهای حذف تنگسیری
هدفگیری تنگسیری در بندرعباس، در بستر تنشهای فزاینده با آمریکا و اسرائیل، اهمیت ویژهای دارد. وزیر دفاع اسرائیل این عملیات را «نشانهای از کمک به شرکای آمریکایی برای باز کردن تنگه هرمز» توصیف کرد. فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز تأکید داشت که این اقدام «منطقه را امنتر میکند».
با توجه به تلاشهای دولت ترامپ برای تضمین آزادی ناوبری در این آبراه حیاتی، حذف تنگسیری میتواند به کاهش فشار بر تجارت جهانی نفت کمک کند.
با این حال، این رویداد ریسک تشدید تنشها را نیز به همراه دارد. جمهوری اسلامی تاکنون سکوت اختیار کرده، اما سابقه نشان میدهد که چنین حملاتی اغلب با پاسخهای نیابتی یا مستقیم همراه بوده است. حذف یک فرمانده ارشد مانند تنگسیری، که بیش از سه دهه در نیروی دریایی سپاه خدمت کرده بود، خلأ رهبری ایجاد میکند و ممکن است به بازنگری در استراتژیهای دریایی جمهوری اسلامی منجر شود.
در پایان، کشته شدن علیرضا تنگسیری نه تنها یک ضربه نظامی، بلکه نمادی از پایان عصر تهدیدات دریایی وی است. فردی که جهان را با بستن تنگه هرمز و کشتن سربازان خارجی تهدید میکرد، اکنون خود هدف قرار گرفته است.
این عملیات، در حالی که امنیت انرژی جهانی را تقویت میکند، یادآوری است از هزینههای سنگین سیاستهای تهاجمی که امنیت منطقه و جهان را به خطر میاندازد. تحولات آتی، به ویژه واکنش احتمالی ایران، تعیینکننده جهتگیری تنشها در خلیج فارس خواهد بود.
