اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی
طی روزهای اخیر به طور مکرر از سوی مخالفان مسعود پزشکیان، مطالبی درباره تمایل وی برای استعفا از سمت ریاست جمهوری مطرح و هر بار این اخبار «درگوشی» توسط حامیان پزشکیان تذکیب میگردد.
این در حالی است که اخبار دریافتی حاکی از آن است که حلقه نخست سپاه، پس از انتصاب مجتبی خامنهای به عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی، هرگونه ارتباط مسعود پزشکیان با مجتبی خامنهای را قطع کرده و وی هیچگونه ارتباطی با فردی که به ظاهر رهبر است، را ندارد.
همین امر موجب شد که وی در محافل خصوصی از استعفای خود سخن بگوید و تاکید کند که نه اختیاری برای اداره کشور دارد و نه دیگر انگیزهای برای این کار باقی مانده است.
در همین ارتباط، روز یکشنبه 2 فروردین، سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر مسعود پزشکیان با انتشار پیامی در شبکه ایکس، بدون ذکر نام، از انتصاب سرپرست وزارت اطلاعات خبر داد و نوشت که بلافاصله پس از کشته شدن اسماعیل خطیب، حکم سرپرستی وزارت اطلاعات توسط مسعود پزشکیان صادر و به مراجع ذیربط ابلاغ شده است!
در این پیام، هیچ اشارهای به کسب اجازه و یا مشورت و هماهنگی با مجتبی خامنهای برای انتصاب سرپرست وزارت اطلاعات نشده، و این در حالی است که انتصاب مسئولان وزارت اطلاعات باید با هماهنگی رهبر باشد.
همین یک مورد ثابت میکند که حتی در صورت زنده بودن مجتبی خامنهای، مسعود پزشکیان حداقل در شرایط فعلی ارتباطی با وی ندارد.
همین، امر صحت ادعاهایی مبنی بر اینکه وی به دلیل عدم ارتباط با مجتبی خامنهای و به دنبال آن بی اختیار بودن در اداره کشور، قصد استعفا دارد را تا حدود زیادی تایید میکند.
به همین دلیل شایعات مربوط به استعفای مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در روزهای اخیر بار دیگر در فضای عمومی و شبکههای اجتماعی شدت گرفته، اما نزدیکان وی و مقامات رسمی دولت این اخبار را قاطعانه رد کردهاند.
به عنوان نمونه الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت، روز شنبه ۱ فروردین ۱۴۰۵ در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، این گزارشها را «شایعات و فضاسازیهای تکراری و بیاساس» توصیف و تأکید کرد که چنین اخباری عمدتا به دلیل کمبود خبر واقعی از سوی مخالفان دولت تولید میشود و برخی افراد «آرزوهای خود را در قالب خبر منتشر میکنند».
این تکذیب رسمی در شرایطی مطرح شده که کشور درگیر تنشهای نظامی شدید با ایالات متحده و اسرائیل است. حملات مشترک این دو کشور به مواضع نظامی و زیرساختهای جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد و تحلیلگران معتقدند فضای جنگی، بستر مناسبی برای تشدید گمانهزنیهای سیاسی داخلی فراهم کرده است.
ریشههای اصلی شایعه استعفای پزشکیان به دو محور کلیدی بازمیگردد: نخست، ادعای قطع کامل ارتباط رئیسجمهور با مجتبی خامنهای و دوم، فشارهای فزاینده نهادهای قدرت، بهویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بر دولت.
یکی از نقاط اوج این تنشها به رویدادهای اواسط اسفندماه بازمیگردد. روز شنبه ۱۶ اسفند ۱۴۰۴، مسعود پزشکیان در پیامی ویدئویی عمومی از کشورهای همسایه به دلیل حملات انجامشده از خاک ایران عذرخواهی کرد.
وی در این پیام مدعی شد که پس از کشته شدن علی خامنهای (رهبر پیشین) و تعدادی از فرماندهان ارشد نظامی، برخی نیروهای مسلح بهصورت «آتش به اختیار» عمل کردهاند.
رئیسجمهوری همچنین اعلام کرد که روز جمعه ۱۵ اسفند، شورای موقت رهبری تصمیم به توقف حملات به کشورهای منطقه گرفته و این تصمیم به نیروهای نظامی ابلاغ شده است.
اما تنها چند ساعت پس از انتشار این پیام، حملات جدیدی به چند کشور منطقه – از جمله قطر – گزارش شد و در روزهای بعد نیز شدت عملیات افزایش یافت. این تناقض آشکار میان ادعای رئیسجمهور و واقعیت میدانی، موجی از انتقادات تند را از سوی چهرههای سیاسی، نظامی و هواداران سنتی نظام به دنبال داشت. برخی گروههای افراطی در خیابانها شعار «نه سازش، نه پوزش، نبرد با آمریکا» سر دادند و پزشکیان در کمتر از ۲۴ ساعت مجبور به عقبنشینی از بخشهایی از اظهارات خود شد.
این رخداد بهسرعت یادآور جمله معروف سیدمحمد خاتمی، رئیسجمهور پیشین، شد که سالها پیش گفته بود برخی میخواهند رئیسجمهور کشور صرفاً «تدارکاتچی» باشد. بسیاری از ناظران سیاسی معتقدند وضعیت کنونی پزشکیان، بهویژه در شرایط جنگی، نشاندهنده محدودیت واقعی اختیارات رئیسجمهور در ساختار قدرت جمهوری اسلامی است و حتی در حد تدارکاتچی یک وزارتخانه نیز اختیار عمل ندارد.
در روزهای اخیر، گزارشهای متعددی در رسانههای غیررسمی و کانالهای نزدیک به جریانهای منتقد دولت منتشر شده که از تمایل شخصی پزشکیان به کنارهگیری سخن میگویند.
این گزارشها عمدتاً به استناد منابع آگاه – که نامشان ذکر نشده – مدعیاند رئیسجمهور به دلیل ناتوانی در تأثیرگذاری بر سیاستهای کلان و فشارهای فزاینده داخلی و خارجی، به فکر خروج از صحنه است.
با این حال، نزدیکان پزشکیان این گمانهزنیها را بیاساس میدانند. یوسف پزشکیان، فرزند و یکی از مشاوران نزدیک رئیسجمهور، روز گذشته (۱ فروردین ۱۴۰۵) در یادداشتی که در فضای مجازی منتشر کرد، به حامیان دولت هشدار داد که فریب شایعات را نخورند.
وی نوشت: «کسی که دکتر پزشکیان را بشناسد میداند که او اهل جازدن نیست.» این اظهارات نشاندهنده تلاش خانواده و حلقه نزدیک رئیسجمهور برای حفظ انسجام پایگاه اجتماعی وی در برابر موج اخبار منفی است.
تحلیلگران سیاسی تأکید میکنند که تکرار اینگونه شایعات در شرایط جنگی میتواند بخشی از یک استراتژی روانی برای تضعیف دولت باشد. همزمان، برخی دیگر معتقدند این اخبار بازتاب واقعی اختلافات عمیق درون ساخت قدرت است که در زمان جنگ بیش از پیش آشکار شدهاند.
تاکنون هیچ نشانه رسمی یا بیانیهای از سوی خود پزشکیان مبنی بر قصد استعفا منتشر نشده است. دولت نیز با انتشار تکذیبیههای متوالی سعی دارد این فضا را مدیریت کند. با این وجود، تداوم تنشهای نظامی در منطقه و فشارهای داخلی، احتمالاً زمینهساز ادامه این گمانهزنیها در هفتهها و ماههای آینده خواهد بود.
در شرایطی که کشور با چالشهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی متعددی روبهرو است، پایداری یا تغییر در سطح ریاستجمهوری میتواند تأثیرات مهمی بر روند مدیریت بحران داشته باشد.
تاکنون اما موضع رسمی دولت و نزدیکان پزشکیان یک پیام روشن دارد: شایعات استعفای رئیسجمهور فاقد پایه و اساس است، اما همین شایعات نیز تاثیر خود را به طرف مقابل جنگ – اسرائیل و آمریکا – منتقل خواهد کرد.
در حال حاضر مقامات سیاسی آمریکا و اسرائیل به خوبی میدانند که با یک نظام فروپاشیده و متزلزل روبرو هستند و شاید به همین دلیل است که دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا بارها تاکید کرده است که نمیدانیم در ایران با چه کسانی باید صحبت کنیم و نمیدانیم الان رهبر کیست!
