گزارش اختصاصی گروه اجتماعی/ رها صدیق
صبح یکشنبه ۱۷ اسفند، آسمان تهران چهرهای غیرعادی داشت؛ لایهای ضخیم از دود تیره بر فراز شهر نشسته بود و بسیاری از مناطق پایتخت زیر سایه آلودگی ناشی از آتشسوزی مخازن سوخت قرار گرفتند. آتشی که از شامگاه شنبه ۱۶ اسفند و پس از حمله به چند انبار نفت در اطراف تهران و کرج آغاز شد، نهتنها زیرساختهای انرژی را هدف قرار داد، بلکه پیامدهایی گسترده برای سلامت شهروندان و محیط زیست برجای گذاشت. بر اساس گزارشها، تأسیسات ذخیره سوخت در نزدیکی پالایشگاه تهران در شهرری، انبارهای نفت شهران در شمالغرب پایتخت و مخازنی در محدوده فردیس کرج از جمله اهداف این حمله بودهاند. انفجار در این مخازن موجب آتشسوزیهای گسترده شد و ستونهای بلند دود و شعله تا ساعتها در آسمان شهر دیده میشد. عملیات مهار آتش توسط نیروهای امدادی ادامه یافت، اما آثار دود و آلودگی ناشی از سوختن مواد نفتی در سطح شهر باقی ماند. سوختن حجم زیادی از فرآوردههای نفتی معمولاً به انتشار گسترده دوده و ترکیبات شیمیایی خطرناک در جو منجر میشود. این دود حاوی ذرات بسیار ریز معلق و گازهای سمی است که میتوانند بهسرعت کیفیت هوا را کاهش دهند. ذراتی که بهراحتی وارد دستگاه تنفسی میشوند و بهویژه برای کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و ریوی خطر جدی ایجاد میکنند.
پیامدهای محیط زیستی
در پی این وضعیت، سازمان حفاظت محیط زیست از شهروندان خواسته است تا حد امکان از حضور غیرضروری در فضای باز خودداری کنند و در خانه بمانند. هدف از این توصیه کاهش تماس با آلایندههایی است که در نتیجه سوختن حجم بالایی از مواد نفتی وارد هوا شدهاند.
هلال احمر ایران نیز در اطلاعیهای نسبت به پیامدهای بهداشتی این آلودگی هشدار داده است. در این هشدار آمده است که ترکیبات سمی ناشی از انفجار و آتشسوزی مخازن نفتی میتواند موجب آسیب به دستگاه تنفسی و حتی سوختگیهای شیمیایی پوست شود. این نهاد همچنین درباره احتمال بارش بارانی آلوده به دوده و مواد شیمیایی هشدار داده و از شهروندان خواسته است تماس با چنین بارشی را به حداقل برسانند.
تنفس در هوای آلوده
از منظر علمی، دود ناشی از آتشسوزیهای نفتی تنها یک آلودگی موقتی نیست. این دود میتواند حاوی ترکیبات خطرناکی مانند هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای و بنزن باشد؛ موادی که در مطالعات پزشکی به عنوان ترکیبات بالقوه سرطانزا شناخته میشوند. استنشاق این مواد در صورت تداوم آلودگی میتواند خطر بروز بیماریهای مزمن، از جمله سرطان ریه و اختلالات خونی را افزایش دهد. همچنین ذرات بسیار ریز معلق قادرند تا عمق ریه نفوذ کنند و باعث التهاب شدید، تشدید آسم و مشکلات قلبی شوند.
افزون بر تهدید سلامت انسان، چنین آتشسوزیهایی پیامدهای زیستمحیطی قابل توجهی نیز دارند. دوده و ترکیبات شیمیایی میتوانند در صورت بارش وارد خاک و منابع آب شوند و آلودگی محیطی ایجاد کنند. آلودگی خاک، تخریب پوشش گیاهی و افزایش آلودگی هوا از جمله پیامدهایی است که در پی سوختن حجم زیادی از مواد نفتی در یک منطقه شهری قابل انتظار است.
این حادثه بار دیگر نشان داد که درگیریهای نظامی تنها در میدان جنگ باقی نمیمانند؛ بلکه مستقیماً به زندگی روزمره شهروندان و سلامت محیط زیست شهری نفوذ میکنند. در کلانشهری مانند تهران که پیش از این نیز با بحران آلودگی هوا روبهرو بوده، چنین رویدادهایی میتواند فشار مضاعفی بر سلامت عمومی وارد کند.
آنچه اکنون در آسمان تهران دیده میشود تنها دود یک آتشسوزی نیست؛ نشانهای است از هزینههایی که جنگ و درگیریهای منطقهای میتوانند بر دوش شهروندان و محیط زیست یک کشور بگذارند. هزینههایی که اثرات آن ممکن است بسیار فراتر از ساعات نخست حادثه ادامه پیدا کند.
بارش باران اسیدی
محمد درویش، کارشناس محیط زیست در این باره می گوید: «آسمان کاملا سیاه شده است و بارانی که میبارد، باران بسیار خطرناکی است که ترکیبات سولفور دارد و تبدیل به اسیدسولفوریک میشود و این بارندگیها علاوه بر خطراتی که برای انسانها دارد، میتواند برای گیاهان و حیوانات هم خطرناک باشد.»
او می افزاید: «مردم باید تا جایی که امکان دارد در معرض بارش این باران قرار نگیرند؛ دولت و شهرداری باید اطلاعرسانیهای دقیقی داشته باشند که این باران بسیار خطرناک است. خیلیها فکر میکنند چون باران میآید، زیر باران بروند و نفسی بکشند؛ این کار الان اشتباه است و نباید زیر این باران بروند.»
او در انتها می گوید: «با ۶۰ سال عمر خودم تا حالا چنین حجم از دود و آلودگی در شهر تهران را تجربه نکرده بودم و سطح مراقبتی افراد باید افزایش پیدا کند و مردم هشدارهای کارشناسان را جدی بگیرند.»
