اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
طی روزهای اخیر و در دور تازهای از اعتراضات ایرانیان، طی روزهای اخیر در چندین دانشگاه کشور شاهد صحنههایی بودیم که بار دیگر عمق شکاف میان مردم و حاکمیت جمهوری اسلامی را نشان داد. دانشجویان در دانشگاههایی مانند الزهرا، صنعتی شریف، دانشگاه تهران، امیرکبیر و چند مرکز آموزش عالی دیگر، تجمعاتی را در اعتراض به کشتار خونین دی ماه برگزار کرده و در برخی از این محیطهای دانشگاهی و علمی، پرچم رسمی جمهوری اسلامی را به آتش کشیدند. این عمل، فراتر از یک اعتراض معمولی، نمادی روشن از رد کامل ایدئولوژی حاکم است.
اما چرا دقیقاً پرچم هدف قرار گرفته است؟ پاسخ در تاریخ پرچمهای ایران نهفته است و نشان میدهد که پرچم فعلی، بیش از آنکه نماینده هویت ملی ایرانیان باشد، صرفاً نماد یک حکومت سیاسی – مذهبی است که بسیاری از مردم آن را پرچم ایران نمیدانند.
تاریخ پرچم ایران: از شیر و خورشید تا الله اکبر
پرچم ایران سابقهای بسیار طولانی دارد. یکی از قدیمیترین نشانههای شناختهشده، درفش شهداد است که به حدود ۲۴۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. اما پرچم نمادین و ملی که برای قرنها باهویت ایرانی گره خورده بود، پرچم «شیر و خورشید» است. این نماداز قرن دوازدهم میلادی ریشه میگیرد و در دوران صفویه برای اولین بار بهصورت رسمی بر پرچم ایران نقش بست. شیر نماد قدرت وشجاعت، و خورشید نشانه نور، شکوه و جاودانگی بود. این پرچم دردوران قاجار و پهلوی (تا سال ۱۳۵۷) استفاده میشد و به عنوان نماد هویت ملی ایران شناخته میشد؛ نه وابسته به یک رژیم یاایدئولوژی خاص، بلکه متعلق به تاریخ و فرهنگ چند هزار ساله ایران.
پس از وقایع ۱۳۵۷، پرچم شیر و خورشید ممنوع و پرچم جدیدی جایگزین آن شد. پرچم فعلی با سه رنگ سبز، سفید و قرمز، همراه بانماد «الله» در مرکز و عبارت «الله اکبر» در حاشیهها، مستقیماًایدئولوژی اسلامی حکومت را بازتاب میدهد. این تغییر، بخشی ازپروژه پاکسازی نمادهای پیش از جمهوری اسلامی و تحمیل هویت مذهبی – سیاسی بر کل کشور بود. اما برای بخش بزرگی ازایرانیان، این پرچم نه نماینده تاریخ و فرهنگ ایران، بلکه نشانهای ازسرکوب، فساد و جدایی از ریشههای ملی است.
پرچم فعلی؛ نماد حاکمیت و بیگانه با خواست ملت
در اعتراضات گستردهای که از دی ماه آغاز شده و اکنون به دانشگاهها رسیده، دانشجویان نه تنها پرچم جمهوری اسلامی را بهآتش میکشند، بلکه بارها پرچم شیر و خورشید را برافراشتهاند. اینرفتار نشان میدهد که برای بسیاری از مردم، پرچم فعلی «پرچمایران» نیست؛ بلکه صرفاً نماد حکومتی است که با تورم شدید،سرکوب اعتراضات، فقر گسترده و سیاستهای خارجی پرتنش،زندگی روزمره را به سختی کشانده است.
آتش زدن پرچم رسمی در دانشگاهها، مرحله جدیدی از اعتراض است؛ جایی که حتی نمادهای ظاهراً ملی رژیم نیز دیگر مشروعیت واحترام ندارند. شعارهای «مرگ بر جمهوری اسلامی» همراه با برافراشتن پرچم تاریخی شیر و خورشید، بیانگر این واقعیت است که مردم به دنبال جداسازی هویت ملی خود از ایدئولوژی حاکم هستند.
برای آنها، پرچم واقعی ایران همان پرچمی است که قرنها پیش ازاین حکومت وجود داشته و ریشه در تاریخ و فرهنگ ایرانی دارد، نه پرچمی که پس از ۱۳۵۷ و با هدف تحمیل یک ایدئولوژی خاص طراحی شد.
پرچم، آینه اعتراضات
آتش زدن پرچم جمهوری اسلامی در دانشگاهها، به طور قطع فقط یک عمل نمادین نیست؛ بلکه بخشی از تلاش گسترده برای بازپسگیری هویت ملی است. پرچم فعلی، هرچند از نظر رسمی پرچم کشوراست، برای میلیونها ایرانی نمادی از حکومتی است که خود را ازمردم جدا کرده و نمیخواهد صدای آنها را بشنود. بازگشت نمادین بهپرچم شیر و خورشید، نشاندهنده خواست یک ایران آزاد، سکولار ومتصل به تاریخ چند هزار سالهاش است. تا زمانی که این شکاف عمیق وجود دارد، اعتراضات ادامه خواهد یافت و پرچمها همچنان درآتش خواهند سوخت.
البته نباید فراموش کنیم که این شیوه اعتراضی، دقیقا برگرفته از آموزههای حکومت است که بیش از 40 سال است که در هر مراسمی، پرچم کشورهای مخالف خود را به آتش میکشد. پس جای تعجب نیست که وقتی نوبت به مردم برای اعتراض میرسد، حالا آنها پرچمی که نماد جمهوری اسلامی است را آتش بزنند.
