اختصاصی گروه اجتماعی/ سوشیانت سرافراز
وضعیت داروی کشور اصلا مناسب نیست. بیماران و خصوصا افراد مبتلا به بیماریهای سخت یا خاص برای تامین داروی مورد نیاز خود با سد گرانی و کمبود دارو مواجه اند. داروهای تولید داخل هم معمولا کیفیتی پایین داشته و سلامت این بیماران را با چالشهای بیشتری مواجه میکنند. اما همین گروه از داروها نیز در مواردی با کمبود مواجه شدهاند. دست اندرکاران حوزه دارو یکی ازعلل این کمبود را مشکلات تامین ارز عنوان میکنند.
تحریمها و آثار آن بر تامین ارز دارویی و واردات دارو البته تنها یکی از علل مشکلاتی هستند که بیمار ایرانی با آنها دست و پنجه نرم میکنند و در این میان نباید از نقش پررنگ بیمهها در ایجاد این کمبودها و گرانیها غافل شد؛ بیمههایی که قرار بود «قاتق نان باشند حالا قاتل جان شدهاند» بدهی بیمهها به مراکز درمانی، داروخانهها و شرکتهای پخش روز به روزافزایش یافتهاند و زنجیره تامین دارو را با اختلال جدی مواجه کردهاند. برخی تولید کنندگان به دلیل همین کمبود نقدینگی تولید دارو را متوقف کردهاند و داروخانهها و مراکز درمانی دیگر تاب تحمل معوقات هنگفت بیمهها را ندارند. معوقاتی که بر کار آنها هم تاثیر گذاشته است.
شرایط به گونهای است که بهمن صبور قائممقام سازمان نظام پزشکی در تهران ضمن متهم کردن بیمهها به دروغگویی میگوید: «هزینه پرداخت بیمار از جیب بسیار زیاد است و بیمهها داروهای پیشگیری از عوارض شیمیدرمانی بیماران مبتلا به سرطان را تامین نمیکنند». در حالیکه برخی خبرها از افزایش ۳۰۰ درصدی برخی اقلام دارویی حکایت دارند، صبور تاکید میکند که قیمت یک داروی قلبی ساده از فروردین ماه تا کنون با یک جهش ۷۰۰ هزار تومانی، به یک میلیون تومان رسیده است.
کارشناسان معتقدند که سازمانهای بیمهگر باید همراه سایر سیستمهای سلامت حرکت کرده و اختلاف ارز را پوشش بدهند تا از قیمت داروها کاسته شده و فشار ناشی از نرخ ارز به بیماران فشار نیاورد. آنها میگویند پرداخت مطالبات داروخانهها و پوشش مناسب داروها در این حوزه ضروری است.
محمد هاشمی سخنگوی سازمان غذا و دارو هم از دیگر افرادی است که درباره گرانی دارو و تاثیر بیمهها بر این روند اظهار نظر کرده است: «در شرایط تورمی و تحریمهای ارزی، وعده ثبات کامل قیمتها امکانپذیر نیست. در صورت پرداخت بهموقع مطالبات، تأمین ارز و اجرای درست قراردادها، زنجیره تامین بهطور طبیعی ذخایر و ثبات نسبی ایجاد خواهد کرد. بنابراین ثبات قیمتها وابسته به همکاری دولت، مجلس و سایر ارکان تصمیمگیر است و تنها در صورت تحقق این شرایط میتوان انتظار داشت افزایش قیمتها در بازههای مشخص انجام شود.»
بیراه نیست اگر بگوییم در حال حاضر بازار دارویی کشور به دلیل سوءمدیریت و فقدان شفافیت کافی در زنجیره تامین و توزیع دارو با ملغمهای از سیاست ارزی پیچیده و ضعف هماهنگی میان بیمهها و نظام دارویی مواجه است، موضوعی که باعث فشار روزافزون بر بیماران شده است.
فراتر از این سخنان و اظهار نظرها اما آنچه در عمل به مخاطره افتاده است «حق سلامت» مردم است. حکایتهای بیماران یا خانواده آنها از شرایط تامین داروی مورد نیاز، نگرانکننده است. صفهای عریض و طویل داروخانههای مرجع، پوشش ناقص بیمه در زمینه دارو و به دنبال آن ناچار شدن مردم برای خرید دارو یا تجهیزات پزشکی ضروری از بازار آزاد و با قیمتهایی نجومی، تولید داروی بیکیفیت در داخل و رنج ناشی از استفاده آن برای بیماران همگی نشاندهنده بیتوجهی دولت به سلامت و حق حیات شهروندان ایران است.
یادمان نرود که اصل سوم قانون اساسی ایران اهدافی را برای دولت مشخص کرده است. اهدافی که دولت موظف بوده آنها را تحقق بخشد. در بند ۹ این اصل بر رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمامزمینههای مادی و معنوی تاکید شده است. در بند ۱۲ این اصل هم، پی ریزی اقتصادی صحیح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامی جهت ایجاد رفاه و رفع فقر و برطرف ساختن هر نوع محرومیت در زمینههای تغذیه ومسکن و کار و بهداشت و تعمیم بیمه را مورد تصریح قرار داده است.
برخلاف این اصول اما در جمهوری اسلامی امکانات عادلانهای برای مردم در نظر گرفته نشده حتی در حوزه غذا، درمان و دارو. درواقع آنچه که به عدالت میان مردم تقسیم شده فقر است و سختی دسترسی به همه ملزومات زیستی یک انسان.
ورشکستگی بیمهها وتبعات آن در زندگی افراد تحت پوشش به خوبی ضعف سیاستگذاران وناظران این حوزه را نمایان کرده است.
مقوله بهداشت ودرمان برای همه، تنها به ظاهر روندی مناسب در کشور طی کرده است در حقیقت اما کمبودهای متنوع در حوزه بهداشت و سلامت و مبالغ حیرتانگیزی که شهروندان فقیر شده ایرانی برای برخورداری از خدمات بهداشتی- درمانی – دارویی باید بپردازند، حکایت از به محاق رفتن این اصل مهم قانون اساسی از یک سو و نادیده گرفتن حق بر سلامت از سویی دیگر دارد.
در وضعیتی که سایه جنگی به شدت محتمل بر کشور سنگینی میکند، بیماران با دغدغهای مضاعف دست و پنجه نرم میکنند. وضعیت بازار دارو در زمان صلح چنین است قطعا در صورت وقوع جنگ این شرایط وخیمتر و زیست بیماران با پیچیدگیهای بیشتری مواجه خواهد شد.
