عطریانفر: بدون بازسازی اعتماد، جامعه به سمت تقابل می‌رود/ حذف و تحقیر، اخلاق گفت‌وگو را نابود کرده است

محمد عطریانفر، فعال سیاسی اصلاح طلب:
گفت‌وگوی عقلانی شرط بقا و پایداری اجتماعی است. جامعه‌ای که توان گفت‌وگو را از دست بدهد، ناگزیر تعارض‌های خود را در قالب خشونت آشکار یا پنهان بازنمایی خواهد کرد.

آنچه امروز شاهد آن هستیم، صرفاً حاصل رویدادهای مقطعی یا واکنش‌های هیجانی نیست، بلکه محصول انباشت عوامل ساختاری، تاریخی و فرهنگی است.

از بنیادی‌ترین پیش‌شرط‌های گفت‌وگوی عقلانی، وجود حداقلی از اعتماد میان جامعه و نهادهای رسمی است. با عمیق‌تر شدن شکاف میان انتظارات مردم و کارکرد نهادهای تصمیم‌گیر، احساس بی‌صدایی گسترش یافته است.

غلبه نگاه‌های صفر و صدی نشانه قطبی‌شدن جامعه است؛ جایی که افراد نه به‌عنوان منتقد، بلکه به‌مثابه دشمن تعریف می‌شوند و منطق “یا با ما یا بر ما” حاکم می‌شود.

در چنین فضایی، مرز میان نقد و نفی از میان می‌رود و پیچیدگی واقعیت‌های اجتماعی به دوگانه‌های ساده‌انگارانه تقلیل می‌یابد. گفت‌وگوی عقلانی امری خودبه‌خودی نیست؛ بلکه نیازمند نهاد، تمرین و حافظه تاریخی است.

رسانه‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی، با وجود ظرفیت گفت‌وگو، در عمل اغلب به تشدید دوگانه‌سازی‌ها دامن می‌زنند و محتوای احساسی و خشم‌آلود را برجسته می‌کنند.

انباشت بحران‌های اقتصادی و اجتماعی، تاب‌آوری روانی جامعه را کاهش داده و گفت‌وگوی عقلانی نخستین قربانی این وضعیت شده است. نخبگان فکری، سیاسی و رسانه‌ای با بازتولید ادبیات حذف و تحقیر، به تضعیف اخلاق گفت‌وگو دامن می‌زنند.

بازگشت به مسیر گفت‌وگو نه با توصیه اخلاقی، بلکه با بازسازی اعتماد، به‌رسمیت شناختن تکثر، تقویت نهادهای واسط و مسئولیت‌پذیری نخبگان ممکن است؛ مسیری دشوار اما گریزناپذیر./اعتماد