اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
روز هفتم اسفند، سومین دور مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا در شهر ژنو سوئیس برگزار شد. این دور از گفتوگوها با میانجیگری فعال بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، در محل سفارت این کشور انجام گرفت و به عنوان یکی از فشردهترین وجدیترین مراحل مذاکراتی اخیر توصیف شده است.
در همان ساعات ابتدایی مذاکرات، ناگهان اعلام شد که مذاکرات متوقف شده است، اما دقایقی بعد دو طرف اعلام کردند که این توقف موقتی بوده و ایران و آمریکا پس از توقفی کوتاه، مجددا مذاکرات را از سر گرفتهاند. هنوز معلوم نیست که توقف در ساعات ابتدایی مذاکرات به چه دلیلی بوده است، اما منابع دیپلماتیک میگفتند که علت توقف گفتگوهای عراقچی-ویتکاف در ژنو، تاکید طرف آمریکایی بر «غنیسازی صفر» و تحویل همه «اورانیوم ۶۰ درصد غنی شده»به واشینگتن بوده است.
رویترز نیز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی در همان ساعات اعلام کرد که طرف آمریکایی علاوه بر موضوعات هستهای موضوعات غیرهستهای را نیز مطرح کرده است.
اما پس از پایان مرحله نخست که به مدت حدود سه ساعت به طول انجامید، باراک راوید، خبرنگار آکسیوس اعلام کرد که دور سوم مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده، در ژنو، ترکیبی ازمذاکرات مستقیم و غیرمستقیم بوده است.
سیانان نیز به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد که ویتکاف در جریان دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو با عراقچی گفتوگوهای مستقیمی انجام داده است.
طبق گزارش آکسیوس، این نشست ترکیبی از مذاکرات مستقیم وغیر مستقیم (با میانجیگری عمان) بود و فضای گفتوگوها «مثبت»توصیف شده است.
در این دور از مذاکرات، استیو ویتکوف و جرد کوشنر به عنوان فرستادگان ویژه آمریکا، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان و رافائل گروسی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی حضور داشتند.
در این دور، جمهوری اسلامی پیشنویس پیشنهادی خود برای توافق ارائه کرد.
لحظاتی پس از ارائه پیشنویس پیشنهادی نمایندگان جمهوری اسلامی، آکسیوس نوشت: فرستادگان ترامپ از آنچه از ایرانیها درژنو شنیدند ناامید شدند.
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه نیز در همان ساعات اعلام کرد: همچنان فضای تناقض و تردید بر مذاکرات با واشنگتن حاکم است واین دور از گفتوگوها نیز با برخی اختلافات همراه بوده است.
این دور از صبح پنجشنبه آغاز شد و پس از حدود سه ساعت گفتوگوی اولیه، وارد تنفس شد تا هیأتها با پایتختهای خود مشورت کنند. سپس در نوبت عصر، مذاکرات از سر گرفته شد و در مجموع بیش از پنج ساعت (در دو نوبت صبح و عصر) ادامه یافت. برای نخستین بار در سری مذاکرات اخیر، دو جلسه رسمی در یک روزبرگزار شد و طرف آمریکایی میز مذاکره را ترک نکرد؛ این موضوع از سوی مقامات ایرانی از جمله حمیدرضا آصفی، سخنگوی اسبق وزارت خارجه جمهوری اسلامی به عنوان نشانهای از جدیت دو طرف و به ویژه رویکرد مثبت طرف آمریکایی به پیشنهادهای ایران ارزیابی شد.
محتوای مذاکرات و پیشنهادها
بر اساس آنچه که منابع داخلی اعلام کردهاند، ایران در این دور پیشنهادهای عملی و جدی ارائه داد که به گفته منابع نزدیک به هیأتایرانی، بسیاری از نگرانیهای آمریکا درباره برنامه هستهای صلحآمیز ایران را برطرف میکند. تمرکز اصلی بر محدودیتهای غنیسازی، ذخایر اورانیوم غنیشده، نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی و گشایشهای تحریمی بود.
برخی گزارشها حاکی از آن است که تهران پیشنهادهایی برای کاهش چشمگیر فعالیتهای غنیسازی و انتقال بخشی از ذخایر به خارج ارائه کرده است.
بلافاصله پس از انتشار این جزییات از پیشنهادهای تهران، لارنسنورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال، در واکنش تند به پیشنویس پیشنهادی جمهوری اسلامی در دور سوم مذاکرات ژنو، نوشت: «اگرایران تا الان نفهمیده باشد که امتیازات برجام با ترامپ جور درنمیآید، من به سلامت عقلشان شک دارم!»
این واکنش، مستقیماً به پیشنهادهای تهران اشاره داشت که مدعی بود، کاهش غنیسازی به حدود ۳.۶ درصد، تعلیق هفتساله غنیسازی آینده، و احتمالاً رقیقسازی بخشی از ذخایر – بدون پذیرش انتقال اورانیوم غنیشده بالا (چند صد کیلوگرم نزدیک به سطح تسلیحاتی) به خارج از کشور، از سوی جمهوری اسلامی پیشنهاد شده است.
نورمن روز گذشته و در حین انجام مذاکرات تاکید کرد که این چارچوب، عملاً تلاشی برای احیای برجام ۲۰۱۵ است؛ توافقی که ترامپ آن را «بدترین معامله تاریخ» خواند و از آن خارج شد.
در مقابل، ال استریت ژورنال در خصوص پیشنهادات آمریکا به طرف ایرانی نوشت که “نمایندگان ترامپ از ایران خواستند که هر سه سایت هسته ای خود را تخریب کند. همچنین این درخواست مطرح شده که ایران اورانیوم غنی شده خود را به امریکا تحویل دهد.
درنهایت امریکا عنوان کرده است که لغو تحریم ها در ابتدا به صورت محدود خواهد بود.”
با وجود تمام ضد و نقیضهای مطرح شد، شب گذشته در ژنو دور سوم مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده به پایان رسید و طرف ایرانی و همچنین عمانی به عنوان میانجی، از روند مذاکرات ابراز رضایت کردند.
عراقچی پس از پایان جلسات روز گذشته، این مذاکرات را جدیترین و طولانیترین مذاکرات ادوار اخیر خواند و گفت: پیشرفت خوبی درمذاکرات داشتیم. در بعضی حوزه ها، تفاهم نزدیک شده است. تیمهای فنی از دوشنبه گفتگوهای فنی را آغاز می کنند و قرار شدخیلی زود تا هفته بعد دور بعدی مذاکرات ما برگزار شود.
وی تاکید کرد: بحث شورای امنیت و تحریم های یکجانبه جزو درخواست های ما بود و قرار شد هفته آینده به صورت ریزتر وارد این مسائل شویم. دور چهارم، حدود یک هفته دیگر برگزار می شود.
وزیر خارجه عمان نیز از پیشرفت قابل توجه سخن گفت و اعلام کردپیشنهادهای ایران به طرف آمریکایی منتقل شده است.
آکسیوس در واکنش به مثبت ارزیابی کردن روند مذاکرات از سوی عمانیها به عنوان میانجی اصلی میان ایران و آمریکا، اعلام کرد: واضح نیست در مذاکرات شبانه ژنو «چه چیز مهمی رخ داده» که دیدگاه عمان «بسیار مثبت» شده است. ترامپ احتمالا دستور حمله نظامی به ایران را خواهد داد، اگر ویتکاف و کوشنر او را از «عدم احراز پیشرفت» در مذاکرات مطلع سازند.
چه خواهد شد
دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا، در حالی به بدون ارائه بیانیه مشترک و بدون نتیجه قطعی به پایان رسید که آمریکاییها همچنان به اعزام نیروهای نظامی خود به منطقه ادامه میدهند. به عنوان نمونه، همزمان با آغاز دور سوم مذاکرات در ژنو، رسانههای آمریکایی اعلام کردند که ناو هواپیمابر یواساس جرالد فورد ارتش آمریکا در مسیرخود به سوی خاورمیانه، از جزیره کرت یونان عبور کرد.
این در حالی است که ساعاتی بعد، رو خانا، نماینده کنگره آمریکااعلام کرد که هفته آینده قطعنامه او و توماس مسی با هدف جلوگیری از جنگ با ایران در مجلس نمایندگان ارائه شده و به رای گذاشته خواهد شد.
در ایران نیز سردرگمی و تناقض گویی میان مسئولان جمهوری اسلامی ادامه دارد و همزمان که از نتایج مذاکرات ابراز رضایت میکنند، همچنان بر خواستههای قبلی خود یعنی حق غنیسازی در داخل، رفع یکپارچه تحریمها و تداوم فعالیتهای موشکی سخن میگویند.
حال همه چشمها به دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا است که گفته میشود، پس از دریافت گزارشهای نهایی از دور سوم مذاکرات، احتمالا تصمیم قطعی خود درباره ایران را خواهد گرفت.
