اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی تند و تهدیدآمیز، ازاحتمال آغاز “جنگ نهم” سخن گفت و تأکید کرد که اگر جمهوری اسلامی به توافق نرسد، “اتفاقات بدی” رخ خواهد داد. این سخنان در حالی مطرح شد که منابع آگاه از آمادگی ارتش آمریکا برای اقدام نظامی علیه مواضع جمهوری اسلامی در روزهای آینده خبر میدهند.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار داد که هرگونه حمله جمهوری اسلامی به کشورش، پاسخی “غیرقابل تصور” از سوی اسرائیل در پی خواهد داشت.
اینها تنها گوشهای از تحولات در ۲۴ ساعت گذشته در خصوص تنشهای میان جمهوری اسلامی و آمریکا است و چشماندازمذاکرات ژنو را تیره کرده است.
در ۲۴ ساعت اخیر، تحولات مربوط به روابط ایران و آمریکا با سرعت چشمگیری پیش رفته است. ترامپ در مصاحبهای تازه، گفت: “بعضیها فکر میکنند میتوانند با من بازی کنند، اما این ممکن نیست. دستیابی به توافق با ایران آسان نیست. اگر ایران توافق نکند، اتفاقات بدی خواهد افتاد. تا ده روز آینده میدانیم که آیا با ایران به توافق میرسیم یا خیر. من هشت جنگ را متوقف کردم، امامتأسفانه ممکن است اکنون جنگ نهم آغاز شود. ممکن است مجبور شویم یک گام فراتر از عملیات چکش نیمهشب برداریم.”
وی متذکر شد که ویتکوف و کوشنر از رابطه خوبی با نمایندگان ایران برخوردار هستند و کارهایی باقی مانده که باید با ایران انجام دهیم.
البته رئیس جمهور آمریکا بلافاصله اعلام کرد که جمهوری اسلامی 10 روز و یا حداکثر 15 روز فرصت دارد تا با آمریکا توافق کند و در غیر این صورت برای آنها خیلی بد خواهد شد.این اظهارات ترامپ بلافاصله بازتاب گستردهای یافت.
از سوی دیگر، سناتور تد کروز، یکی از چهرههای ارشد جمهوریخواه، در سخنانی گفته است: “مقامات جمهوری اسلامی دو راه بیشتر ندارند، یا کنارهگیری کنند یا برکنار خواهند شد.”
مایک پنس، معاون پیشین رئیسجمهور آمریکا، نیز تأکید کرد: “دیگر زمان گفتگوهای بیشتر با ایران نیست!”
در همین حال رسانههای معتبر بینالملل نسبت به آرایش نظامی ایالات متحده در منطقه به طور مرتب گزارشهایی را منتشر میکنند. به عنوان نمونه شبکه سیبیاس گزارش داد که ارتش آمریکا از روز شنبه آمادگی لازم برای اقدام نظامی احتمالی علیه مواضع جمهوری اسلامی را دارد. منابع آگاه به این شبکه گفتهاند که مقامهای ارشد امنیت ملی آمریکا به ترامپ اطلاع دادهاند که آمادگی کامل را دارند، اما جدول زمانی عملیات احتمالی فراتر از پایان هفته جاری است و رئیسجمهور هنوز تصمیم نهایی نگرفته است.
همزمان، مشاوران ارشد امنیت ملی آمریکا روز چهارشنبه در “اتاق وضعیت” کاخ سفید گرد هم آمدند تا درباره ایران رایزنی کنند. در این نشست، تأکید شد که تمامی نیروهای نظامی اعزامشده به منطقه تا اواسط ماه مارس مستقر شوند.
در تحولی مرتبط، یک مقام ارشد آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفت که انتظار میرود جمهوری اسلامی پس از گفتوگوهای اخیر در ژنو،پیشنهاد مکتوبی برای حل اختلافات ارائه کند.
همچنین، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، قرار است در روزهای آینده با نتانیاهو دیداری داشته باشد که میتواند مسیر آینده را تعیین کند.
پایگاه خبری میدل ایست نیز گزارش داد که طی ۱۲ ساعت گذشته،جابجایی گسترده تجهیزات پیشرفته ایالات متحده به سمت خاورمیانه ادامه داشته است. ترامپ همچنین با ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا،و جرد کوشنر، داماد و مشاور خود، درباره ایران دیدار و گفتوگو و آخرین تحولات در رابطه با مذاکرات با جمهوری اسلامی را مرور کرده است.
از سوی دیگر، نتانیاهو در سخنرانی تلویزیونی خود در یک مراسم نظامی گفت: “اگر جمهوری اسلامی اشتباه کند و به ما حمله کند،پاسخی دریافت خواهد کرد که حتی نمیتواند تصورش را بکنند.” این اظهارات پس از اشاره ترامپ به اقدام نظامی مطرح شد.
روزنامه یدیعوت آحرونوت نیز نوشت که برآوردهای امنیتی اسرائیل،احتمال حمله را از “یک ماه یا چند هفته” به “چند روز” کاهش داده است. دو منبع اسرائیلی به سیانان نیز گفتند که سطح آمادهباش دراسرائیل افزایش یافته و نشانهها حاکی از احتمال حمله مشترک آمریکا و اسرائیل در روزهای آینده است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که مذاکرات ژنو میان نمایندگان ایران و آمریکا ادامه دارد، اما نشانههای شکست آشکار است. در۲۴ ساعت گذشته، هیچ پیشرفت رسمی گزارش نشده و تمرکز برتهدیدهای نظامی بوده است.
حال، با توجه به این تنشها، پنج سناریوی احتمالی برای آینده نزدیک پیشبینی میشود:
۱. توافقی حداقلی اما سریع میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده:
در این حالت، ایران پیشنهاد مکتوبی ارائه میدهد که شامل عقبنشینی از برنامه هستهای و کاهش حمایت از گروههای نیابتی باشد.
ترامپ، با توجه به رابطه خوب ویتکوف و کوشنر با نمایندگان ایرانی، ممکن است این پیشنهاد را بپذیرد تا از جنگ نهم جلوگیری کند. این سناریو میتواند در ده روز آینده محقق شود، به شرط آنکه اگر ایران انعطاف نشان دهد و آمریکا تحریمها را کاهش دهد. مزایا این توافق میتواند کاهش تنش منطقهای و بهبود اقتصادی برای ایران باشد. اما احتمال آن پایین است، زیرا ترامپ توافق را “آسان” نمیداند.
۲. اعلام رسمی بینتیجه بودن مذاکرات از سوی هر دو طرف:
اگر مذاکرات به بنبست برسد، ترامپ شکست را اعلام میکند. این حالت با توجه به اظهارات پنس مبنی بر پایان زمان گفتگوها، محتمل است. شکست میتواند منجر به تشدید تحریمها و انزوای بیشتر ایران شود. تد کروز معتقد است مقامات ایرانی باید برکنار شوند، که این دیدگاه شکست را تسریع میکند. عواقب شکست مذاکرات به طور قطع افزایش قیمت نفت جهانی، حمله نظامی یک پارچه به جمهوری اسلامی و ناآرامیهای داخلی در ایران خواهد بود.
۳. ادامه مسیر مذاکرات و صبر دو طرف:
در این سناریو، طرفین به رایزنیهای بیشتر روی میآورند، شاید با میانجیگری اروپاییها یا کشورهای عربی. ترامپ اشاره کرده که”کارهایی باقی مانده”، پس ممکن است مذاکرات تمدید شود. این حالت میتواند تنش را موقتاً کاهش دهد، اما بدون پیشرفت واقعی، به شکست منجر میشود. احتمال آن متوسط است، زیرا آمریکا آمادگی نظامی دارد اما هنوز تصمیم نهایی برای حمله را نگرفته است.
۴. حمله پیشدستانه اسرائیل به جمهوری اسلامی:
نتانیاهو هشدار داده که پاسخ به هر حمله جمهوری اسلامی “غیرقابل تصور” خواهد بود. اگر اسرائیل در میانه مذاکرات یا پس از اعلام رسمی شکست، به تأسیسات هستهای ایران حمله کند، آمریکا نیز بلافاصله وارد میدان خواهد شد و از اسرائیل حمایت خواهد کرد.
۵. آغاز حمله آمریکا بدون توجه به نتیجه مذاکرات:
ترامپ از “گام فراتر از عملیات چکش نیمهشب” سخن گفته، که میتواند به حمله مستقیم آمریکا اشاره کند. پس از شکست مذاکرات ژنو، ارتش آمریکا مواضع ایرانی را هدف قرار میدهد. این حالت با نشست اتاق وضعیت و اعزام نیروها تا مارس همخوانی دارد. عملیات نظامی ممکن است هوایی یا سایبری باشد، با تمرکز بر برنامه هستهای. عواقب آن هم تلفات سنگین، واکنش جمهوری اسلامی باموشکپراکنیهای محدود به پایگاههای آمریکایی و احتمال جنگ نهم که ترامپ از آن سخن گفته است.
بنابراین بیش از این پنج احتمال، در شرایط فعلی نمیتوان پیشبینی دیگری داشت که اکثر آنها هم به جنگ ختم میشود. جنگی که به طور قطع با سقوط جمهوری اسلامی همراه خواهد بود.
