اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
کنفرانس امنیتی مونیخ امسال بدون حضور هیچ نمایندهای از جمهوری اسلامی برگزار میشود، از طرفی رضا پهلوی با حضور خود و فراخوان برای “روز جهانی اقدام”، صحنه را به نمادی از مخالفت بینالمللی با جمهوری اسلامی تبدیل کرده است.
بر اساس گزارش نهادهای رسمی در آلمان، حدود 250 هزار تا 300 هزار ایرانی مقیم اروپا در حاشیه این کنفرانس تجمع کردهاند و با برافراشتن پرچمهای شیر و خورشید، شعارهایی در حمایت از تغییر حکومت سر دادند.
این رویداد، که همزمان با سرکوب خونین اعتراضات اخیر در ایران رخ میدهد، سیگنالهای قوی از افزایش فشارهای جهانی بر تهران ارسال میکند و میتواند نقطه عطفی در مسیر تحولات سیاسی ایران باشد.
کنفرانس امنیتی مونیخ که از ۲۴ تا ۲۶ بهمن در حال برگزاری است، امسال بیش از هر زمان دیگری بر مسائل مربوط به ایران تمرکز دارد. مقامات کنفرانس، به دلیل سرکوب شدید اعتراضات سراسری در ایران طی ماه گذشته، دعوت از مقامات رسمی تهران را لغو کردند. این اعتراضات، که به دنبال افزایش مشکلات اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و نارضایتیهای اقتصادی آغاز شد، به سرعت به مطالبه تغییر حکومت تبدیل و با سرکوب خشن نیروهای امنیتی مواجه شد.
رضا پهلوی، به عنوان مهمان ویژه در کنفرانس مونیخ دعوت شد و در حاشیه کنفرانس سخنرانی کرد. پهلوی در مصاحبهها و پنلهای خود، از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، خواسته تا به مردم ایران کمک و جمهوری اسلامی را سرنگون کند.. او خواستار تحریمهای شدیدتر، اقدام جدی و حمایت از اپوزیسیون شده است. پهلوی تأکید کرده که رژیم تهران در حال خرید زمان است و هر روز تأخیر، جانهای بیشتری را میگیرد. او همچنین نقشه راهی برای انتقال قدرت پس از سقوط حکومت ارائه داده، شامل تشکیل دولت موقت و برگزاری انتخابات آزاد.
این حضور، با واکنشهای متفاوتی همراه بوده است. برخی از اپوزیسیون ایرانی، از دعوت پهلوی انتقاد کرده و او را نماینده واقعی مردم نمیدانند، در حالی که هوادارانش او را نماد وحدت علیه جمهوری اسلامی میبینند. با این حال، پهلوی در کنفرانس مونیخ با چهرههای برجسته سیاسی جهانی مانند لیندزی گراهام، سناتور آمریکایی، و زلنسکی رئیس جمهوری اوکراین دیدار و بر لزوم فشار حداکثری تأکید کرده است.
با این وجود روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز در مصاحبهای با بلومبرگ، موضع ترامپ را اینگونه توصیف کرد: “رئیسجمهور ایالات متحده، همیشه ترجیح میدهد مشکلات را با توافق حل کند، اما در مورد ایران، کار سخت است.”
یکی از برجستهترین جنبههای این کنفرانس، تظاهرات عظیم ایرانیان در مونیخ است. پلیس آلمان تخمین زده که حدود 250 هزار تا 300 هزار نفر در میدان اصلی شهر گرد آمدهاند. معترضان با شعارهای ضد جمهوری اسلامی و برافراشتن پرچمهای خود که در میان آنها پرچمهای آمریکا و اسرائیل نیز دیده میشد، خواستار تغییر رژیم شدند. این تظاهرات، بخشی از “روز جهانی اقدام” اعلامشده توسط پهلوی است که همزمان در لسآنجلس و تورنتو نیز برگزار شده است.
تصاویر نشاندهنده جمعیت قابل توجه با پلاکاردهایی در حمایت از قیام دی ماه و محکومیت سرکوبهای اخیر در ایران است. این رویداد، بزرگترین تجمع ایرانیان در اروپا از زمان اعتراضات ۱۴۰۱ محسوب میشود و پلیس مونیخ آن را یکی از بزرگترین تظاهرات سالهای اخیر نامیده است.
در داخل کنفرانس، ایران موضوع اصلی بحثها بوده است. ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در سخنرانی خود جمهوری اسلامی را با روسیه مقایسه کرده و گفته: “رژیمهایی مانند ایران نباید فرصت داشته باشند؛ هرچه زمان بیشتری بدهید، بیشتر میکشند. باید فوراً متوقف شوند.” روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا نیز بر لزوم تحریم سپاه پاسداران تأکید کرده و لیندزی گراهام خواستار اقدام نظامی برای تضعیف رژیم شده است. حتی بحثهایی در مورد مذاکرات هستهای مطرح شده، اما پهلوی آن را “خرید زمان توسط رژیم” نامیده و هشدار داده که ادامه مذاکرات، سیگنالی به همه دیکتاتورها برای ادامه سرکوب است.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی پس از اینکه حضور وی در کنفرانس مونیخ لغو شد، در انتقاد از رویکرد و جایگاه اتحادیه اروپا در قبال تحولات مرتبط با ایران، کنفرانس امنیتی مونیخ را در موضوع ایران «سیرک مونیخ» توصیف کرد و گفت: این رویداد که پیشتر جدی و معتبر تلقی میشد، دچار افولی شده که در آن «ظاهر بر محتوا» غلبه یافته است.
وی که به شدت از حذف نمایندگان جمهوری اسلامی در این مراسم مهم بینالمللی عصبانی است، ادامه داد: اتحادیه اروپا دچار سردرگمی است و ریشه این وضعیت را باید در ناتوانی اروپا در درک تحولات داخلی ایران جستوجو کرد.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی مدعی شد که از منظر راهبردی، اتحادیه اروپای «بیهدف» تمام وزن ژئوپلیتیکی خود را در منطقه از دست داده است.
عراقچی با اشاره به نقش آلمان افزود: آلمان بهطور مشخص پیشگام واگذاری کامل سیاست منطقهای خود به اسرائیل شده است.
وی همچنین تصریح کرد که پیامد عملی این وضعیت، فلجشدگی و بیاهمیتی اتحادیه اروپا و تروئیکای اروپایی در تحولات پیرامون مذاکرات جاری درباره برنامه هستهای ایران است.
به هر حال، کنفرانس امنیتی مونیخ در حالی رخ میدهد که ایران با بحرانهای داخلی عمیقی روبرو است. اعتراضات ماه گذشته، گستردهترین چالش برای حاکمیت از زمان وقایع ۱۳۵۷ بوده است. سرکوبها منجر به کشته شدن هزاران نفر شده و اقتصاد ایران تحت تحریمهای آمریکا در حال فروپاشی است. عدم حضور نماینده جمهوری اسلامی در مونیخ، نشاندهنده انزوای فزاینده تهران است، در حالی که حضور پهلوی، اپوزیسیون را تقویت کرده است.
به طور قطع این کنفرانس و حواشی آن در کوتاه مدت، فشارهای دیپلماتیک را افزایش میدهد. عدم دعوت از تهران، سیگنالی قوی از محکومیت جهانی سرکوبهاست و میتواند منجر به تحریمهای جدید اتحادیه اروپا و آمریکا شود.
تظاهرات عظیم، روحیه معترضان داخل ایران را تقویت کرده و نشان میدهد اپوزیسیون خارجی سازمانیافتهتر شده است. پهلوی با ارائه نقشه راه انتقال قدرت، خود را به عنوان آلترناتیو معتبر معرفی کرده که میتواند حمایتهای مالی و سیاسی بیشتری جذب کند.
در نهایت، مونیخ ۱۴۰۴ میتواند آغاز فصل جدیدی برای ایران باشد. اگر جهان به فراخوانهای مخالفان حکومت پاسخ دهد، تغییر جمهوری اسلامی ممکن است نزدیکتر شود. اما بدون حمایت داخلی قوی، این فشارها ممکن است تنها به تشدید سرکوب منجر شود.
