اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
چندی پیش و در اوج خبرهای مربوط به دور نخست مذاکرات عمان میان عراقچی و ویتکاف، هموطن طی گزارشی و با اشاره به اظهارات ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده نوشت مبنی بر اینکه “با یک مقام عالیرتبه جمهوری اسلامی مذاکراتی انجام شده است”، نوشته بود: “با توجه به اینکه از دید دولت آمریکا، رئیس جمهور ایران اهمیت چندانی ندارد و به همین دلیل وزیر خارجه دولت نیز نمیتواند چندان دارای اهمیت باشد، منظور ترامپ از مذاکره با یک مقام عالیرتبه جمهوری اسلامی کیست؟ آیا مذاکرات عمان تنها پوششی برای گفتوگوهای اصلی پشت پرده است؟”
حال و با توجه به سفر ناگهانی علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی به عمان، بیش از گذشته مشخص شده است که جمهوری اسلامی و آمریکا، به موازات مذاکرات رسمی و آشکار در عمان، مذاکراتی پنهانی و پشتپرده را هم در دستور کار خود قرار دادهاند.
بنابراین امروز میتوانیم تکههای پازل مذاکرات را کنار هم قرار داده و به دورنهایی هر چند مهآلود و ناآشکار چشم بیاندازیم.
سفر ناگهانی لاریجانی به عمان با چه هدفی انجام شد؟
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران،روز گذشته در سفری رسمی به مسقط، پایتخت عمان وارد شد و بلافاصله با سلطان هیثم بن طارق، پادشاه عمان، دیدار کرد. این دیدار که بیش از سه ساعت به طول انجامید، بر تحولات منطقهای و بینالمللی تمرکز داشت.
همزمان با ورود لاریجانی، گزارشها از ورود یک هواپیمای دولتی آمریکا از قبرس به عمان حکایت داشت که تحلیلگران آن را نشانهای از ورود یک مقام عالیرتبه آمریکایی به عمان و تلاشهای پنهان برای مذاکرات بین تهران و واشنگتن میدانند.
البته سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی این گمانهزنیها را رد کرده و معتقد است که رخدادهای مختلف را نمیتوان به یکدیگر مربوط دانست.
لاریجانی، همچنین طی سفر خود به عمان با بدر البوسعیدی، وزیرخارجه این کشور و محمد عبدالسلام، سخنگوی تروریستهای حوثی،دیدار کرد که این دیدارها بر پیچیدگیهای دیپلماتیک این سفر میافزاید.
این سفر در حالی صورت میگیرد که تنشها بین جمهوری اسلامی وایالات متحده بر سر برنامه هستهای ایران و فعالیتهای منطقهای تهران به اوج رسیده است.
لاریجانی که از نیروهای نزدیک به علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی است، در مصاحبهای با تلویزیون عمان گفته است: “مذاکرات با آمریکا پیشرفت تدریجی داشته و ایران آماده مذاکرات واقعبینانه است.” او بر نقش مثبت عمان در تسهیل گفتوگوها تأکیدکرد و افزود که مرحله بعدی ممکن است فرصتهایی برای آرامسازی استراتژیک فراهم کند. با این حال، لاریجانی بر حق غنیسازی جمهوری اسلامی پافشاری کرد و گفت که این مسئله غیرقابل مذاکرهاست.
همزمان، ورود هواپیمای دولتی آمریکا از قبرس به مسقط توجهها راجلب کرده است. بر اساس گزارشهای منابع دیپلماتیک، این هواپیماکه احتمالاً حامل مقامات آمریکایی است، در زمانی وارد عمان شده که لاریجانی در این کشور حضور داشت.
تحلیلگران معتقدند این رفتوآمدها بخشی از تلاشهای پنهان برای جلوگیری از درگیری نظامی است، به ویژه پس از تهدیدهای دونالدترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی اگر توافقی حاصل نشود.
ترامپ اخیراً در مصاحبهای گفته است: “ما با یک مقام عالیرتبه ایرانی مذاکره میکنیم و ایران به شدت به دنبال توافق است.” این اظهارات ترامپ، که در ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ بیان شد، به عنوان نشانهای از مذاکرات پنهان تفسیر شده است.
لاریجانی در دیدار با سلطان هیثم بن طارق بر اهمیت حل اختلافات از طریق مسالمتآمیز تأکید کرد. خبرگزاری رسمی عمان گزارش دادکه دو طرف بر برقراری صلح و امنیت در منطقه و جهان تمرکز داشتند. این دیدار در فضایی مثبت و سازنده برگزار شد و آخرین تحولات منطقهای، از جمله وضعیت یمن و مذاکرات هستهای، مورد بحث قرار گرفت. دیدار لاریجانی با عبدالسلام، سخنگوی حوثیها،نیز قابل توجه است. این دیدار میتواند نشاندهنده تلاش ایران برای هماهنگی با متحدان منطقهای خود در برابر فشارهای آمریکا باشد. حوثیها، که از حمایت جمهوری اسلامی برخوردارند، اخیراً اعلام کردهاند که در صورت حمله آمریکا به ایران، به کشتیهای تجاری در آبهای بینالمللی حمله خواهند کرد.
زمینه این سفر به مذاکرات اخیر ایران و آمریکا بازمیگردد. درروزهای اخیر عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، درمسقط با استیو ویتکوف، فرستاده ویژه ترامپ، مذاکرات غیرمستقیم داشته است. عراقچی این مذاکرات را “شروع خوب” توصیف، اما تأکید کرد که فقط بر موضوع هستهای تمرکز دارد. او گفت: “غنیسازی حق مسلم ایران است و باید ادامه یابد.
” با این حال،حضور فرمانده سنتکام آمریکا در هیئت مذاکرهکننده آمریکایی،سؤالهایی را درباره قصد واقعی واشنگتن ایجاد کرده است.
تحلیلگران سیاسی معتقدند که سفر لاریجانی بخشی از استراتژی پنهان جمهوری اسلامی برای مدیریت بحران است. عمان به عنوان میانجی سنتی بین تهران و واشنگتن عمل میکند. سابقه عمان در میزبانی مذاکرات محرمانه، مانند مذاکرات قبل از جنگ 12 روزه، این کشور را به مکان مطلوب برای چنین گفتوگوهایی تبدیل کرده است. ورود هواپیمای آمریکایی از قبرس، که یک پایگاه مهم نظامی آمریکا در مدیترانه است، میتواند نشاندهنده انتقال پیامهای مستقیم یاحتی مقامات آمریکایی برای مذاکرات غیررسمی باشد.
در سطح وسیعتر، این تحولات در حالی رخ میدهد که ترامپ سیاست”فشار حداکثری” خود را علیه ایران ادامه میدهد. در ۱۰ بهمن۱۴۰۴، ترامپ اعلام کرد که اگر ایران توافق نکند، عواقب شدیدی در انتظارش است. او گفت: “ایران به شدت به دنبال توافق است، اما اگرنه، گزینههای دیگری داریم.” این تهدیدها با افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه همراه بوده است.
گزارشها حاکی از اعزام ناو حجم بالایی از تسلیحات جنگی به خلیج فارس است. همین تحرکات است که مسئولان جمهوری اسلامی را به هراس انداخته و مطمئن کرده است که جنگی ویرانگر در پیش است.
دیدارهای لاریجانی در عمان از سوی رسانههای بینالمللی به تلاش برای انتقال پیامهای مهم تهران تعبیر شده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که لاریجانی احتمالاً پاسخی به مذاکرات اخیر را با خود برده است. اگرچه جزئیات دقیق مشخص نیست، اما منابع دیپلماتیک میگویند ایران ممکن است پیشنهاد کاهش غنیسازی و رقیق سازی ذخایر موجود در مقابل کاهش تحریمها را به طرف آمریکایی ارائه کرده باشد.
با این اوصاف باید به این نتیجه برسیم که مذاکرات ظاهری عراقچی با ویتکوف تنها پوششی برای گفتوگوهای اصلی بوده است. اظهارات ترامپ درباره مذاکره با “مقام عالیرتبه ایرانی” احتمالا به همین نوع دیدار با مقاماتی اشاره دارد که زیر نظر مستقیم علی خامنهای عمل میکنند. این نشان میدهد که مذاکرات واقعی و پنهانی زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی در حال انجام است، در حالی که کانالهای رسمی مانند عراقچی-ویتکوف برای انحراف توجه استفاده میشود. این استراتژی ایران برای حفظ چهره به ظاهر انقلابی خود در برابرفشارهای داخلی و خارجی است، اما موفقیت آن به تمایل ترامپ برای مصالحه بستگی دارد. اگر توافقی حاصل نشود، منطقه ممکن است شاهد تشدید تنشها باشد که عواقب آن برای تهران غیر قابل پیشبینی است.
