اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
مذاکرات نمایندگان جمهوری اسلامی و آمریکا، روز گذشته در مسقط عمان بدون دستیابی به پیشرفت چشمگیر به پایان رسید. دو طرف تنها توافق کردند که برای مشورت بیشتر به پایتختهای خود بازگردندو هیچ توافقی درباره زمان دور بعدی مذاکرات نداشتند.
این در حالی است که پیش از آغاز مذاکرات، روزنامه «نشنال»امارات در گزارشی اختصاصی فاش کرد که دولت دونالد ترامپ درحال اجرای پروژهای محرمانه برای آمادگی برای فروپاشی احتمالی جمهوری اسلامی است؛ پروژهای که جرد کوشنر، داماد و مشاور نزدیک ترامپ، هدایت آن را بر عهده دارد.
کوشنر که به گفته برخی از تحلیلگران، به دلیل اعتقادات مذهبی خود، به نوعی چشم و گوش نتانیاهو و اسرائیل در مذاکرات با عباس عراقچی بود، در آخرین لحظات به تیم مذاکره کننده ایالات متحده اضافه شد.
تلاش کوشنر برای آمادهسازی طرحی درباره ایران پس از جمهوری اسلامی، نشان میدهد ترامپ همزمان دو مسیر موازی را پیش میبرد: دیپلماسی ظاهری در عمان و برنامهریزی جدی برای سناریوی پس از سقوط جمهوری اسلامی.
مذاکرات روز گذشته با حضور استیو ویتکاف (فرستاده ویژه ترامپ در خاورمیانه) و جرد کوشنر از سوی آمریکا، و عباس عراقچی وزیرامور خارجه ایران، از طریق میانجیگری بدر بن حمد البوسعیدی وزیرخارجه عمان انجام شد.
دور اول گفتوگوها صبح روز گذشته آغاز و پس از چند ساعت وقفه،دور دوم نیز برگزار شد؛ اما در نهایت بدون نتیجه ملموس خاتمه یافت.
عراقچی پس از پایان مذاکرات اظهار داشت: «جو گفتوگو مثبت بود،اما ایران حاضر به مذاکره فراتر از موضوع هستهای نیست.» منابع آمریکایی اما به شرط ناشناس ماندن اعلام کردند که ایران همچنان بر محدود کردن بحث به برنامه هستهای اصرار دارد و حاضر به گفتگو درباره موشکهای بالستیک، فعالیتهای منطقهای یا حقوق بشر نشده است.
وزارت خارجه عمان نیز در بیانیهای تأکید کرد که مذاکرات «بسیارجدی» بوده و طرفین بر اهمیت دستیابی به امنیت و ثبات پایداراتفاقنظر داشتند، اما تحلیلگران میدانند که این بیانیه تنها برای حفظ ظاهر صادر شده است.
جزئیات مذاکرات مسقط
مذاکرات از ابتدا با تأخیر آغاز شد و در چند مرحله پیگیری گردید. هیئت ایرانی پیش از شروع رسمی، دیدار جداگانهای با وزیر خارجه عمان داشت و سپس پیامها از طریق او بین دو طرف رد و بدل شد. منابع خبری گزارش دادند که آمریکا خواستار توقف کامل غنیسازی،محدودسازی موشکها و قطع حمایت از گروههای نیابتی شده، اماایران تنها پیشنهادهایی در چارچوب هستهای (مانند تعلیق غنیسازی یا صادرات ذخایر اورانیوم) ارائه کرده است.
برخی از رسانههای بینالمللی نیز اعلام کردند که این مذاکرات برای ساعات به صورت مستقیم میان ویتکاف، کوشنر و عراقچی برگزار شده است، اما خبرگزاری ایسنا اعلام کرد که آنها فقط برای دقایقی احوالپرسی دیپلماتیک داشتهاند!
منطقهایها از جمله عربستان، امارات و قطر فشار زیادی برای ادامه مسیر دیپلماتیک وارد کردهاند تا از گسترش درگیری جلوگیری شود. با این حال، عدم پیشرفت در مذاکرات عمان، تردیدها درباره جدیت دو طرف در رسیدن به توافق را افزایش داده است.
گزارش اختصاصی نشنال: پروژه محرمانه کاخ سفید برای دوران گذار
در این حالی است که روزنامه نشنال امارات گزارش داد که کاخ سفیدپروژهای سری برای طراحی «نقشه راه دوران گذار» در ایران آغازکرده است.
هدایت این پروژه بر عهده جرد کوشنر است که در حال رایزنی برای تشکیل گروهی از «رهبران برجسته تجاری و اقتصادی ایرانی-آمریکایی» است. هدف، ایجاد یک «نهاد انتقالی» برای پرکردن خلأ قدرت در صورت سقوط رژیم و اداره کشور با رویکردی عملگرایانه و اقتصادی است.
منبع نزدیک به کاخ سفید به نشنال گفته است که تمرکز بر نخبگان اقتصادی به جای چهرههای سیاسی سنتی اپوزیسیون، نشاندهنده تمایل تیم ترامپ به ثبات سریع و جلوگیری از هرج و مرج پس از تغییررژیم است. همچنین تلاشهایی برای برگزاری نشست فوری اپوزیسیون در فلوریدا (نزدیک اقامتگاه شخصی ترامپ در مارآلاگو) در جریان است؛ نشستی که احتمالاً همین آخر هفته برگزار میشود.
ترامپ واقعاً به دنبال چیست؟
تحلیلگران معتقدند رویکرد دوگانه ترامپ – مذاکره در عمان و همزمان برنامهریزی برای فروپاشی – نشان میدهد دیپلماسی بیشتر نقش توجیهی برای اقدامات سختتر دارد تا هدف اصلی. ترامپ از ابتدای دوره دوم خود بر «سرعت و قاطعیت» در صورت عدم تسلیم جمهوری اسلامی تأکید کرده و بارها گفته در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی روی میز است.
سابقه او (خروج از برجام، صدور دستور ترور قاسم سلیمانی،حمایت از اعتراضات داخلی ایران) نیز حاکی از تمایل به فشارحداکثری است تا مصالحه واقعی.
عدم پیشرفت در عمان میتواند بهانهای برای تشدید تحریمها یا حتی اقدام نظامی باشد، در حالیکه پروژه کوشنر نشان میدهد واشنگتن همزمان برای سناریوی پساز رژیم نیز آماده میشود.
با این حال، برخی کارشناسان هشدار میدهند که تغییر جمهوری اسلامی و سقوط حاکمیت بدون برنامهریزی دقیق، میتواند به هرجومرج، جنگ داخلی یا قدرتگیری گروههای افراطی منجر شود؛همانند آنچه در عراق و افغانستان رخ داد. ایران نیز تهدید کرده هرگونه حمله، کل منطقه را درگیر خواهد کرد و اینبار جنگ منطقهای خواهد بود.
در حال حاضر، جهان منتظر تصمیمگیری پایتختها پس از مذاکرات عمان است. اگر مذاکرات به بنبست برسد، احتمال تشدید تنشها – چه دیپلماتیک و چه نظامی – بسیار بالا خواهد رفت. شاید به همین دلیل است که شب گذشته برخی از کشورها، از جمله آمریکا و آلمان از شهروندان خود خواستند تا هر چه سریعتر خاک ایران را ترک کنند. آیا خبری در راه است؟
