مذاکرات بی‌نتیجه و سردگمی طرفین  

اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی

مذاکرات میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا که امروز در مسقط عمان برگزار شد، بدون دستیابی به هیچ توافق مشخصی به پایان رسید. علیرغم اظهارات مثبت عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی که این گفتگوها را “شروع خوب” و “در فضایی بسیار مثبت” توصیف کرد، منابع دیپلماتیک و تحلیلگران این دور از مذاکرات را نوعی شکست می‌دانند، زیرا هیچ پیشرفت ملموسی درمسائل کلیدی مانند برنامه هسته‌ای، موشک‌های بالستیک و حمایت ازگروه‌های نیابتی حاصل نشد. این مذاکرات که با میانجی‌گری عمان انجام شد، نخستین دیدار رسمی دو طرف پس از درگیری‌های نظامی سال گذشته بود و در حالی به پایان رسید که تنش‌ها در خاورمیانه همچنان بالاست.

این گفتگوها که از ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی آغاز شد، با حضورهیئت‌های بلندپایه دو طرف برگزار شد. از سوی آمریکا، استیو ویتکوف، نماینده ویژه خاورمیانه، جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، و دریادار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) حضور داشتند. حضور فرمانده سنتکام به نوعی تهدید نظامی صریح جمهوری اسلامی تعبیر شد.

هیئت ایرانی به رهبری عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در این نشست شرکت کرد. وزیر امور خارجه عمان، سید بدرالبوسعیدی، نقش میانجی را ایفا کرد و بین دو هیئت رفت‌وآمد می‌کردتا پیام‌ها را منتقل کند. 

این فرمت غیرمستقیم، که شبیه به مذاکرات قبلی بود، نشان‌دهنده عمق بی‌اعتمادی بین دو طرف است.

عراقچی پس از پایان مذاکرات در سخنان کوتاهی گفت: “چند جلسه غیرمستقیم برگزار شد و فضا بسیار مثبت بود. این یک شروع خوب بود و ما توافق کردیم که مذاکرات را ادامه دهیم.” 

وی افزود که “جو عدم اعتماد چالش بزرگی است، اما امروز مثبت بود.” با این حال، منابع نزدیک به مذاکرات گزارش می‌دهند که هیچ توافق عملی حاصل نشده و اختلافات اساسی همچنان پابرجاهستند. آمریکا اصرار دارد که مذاکرات نه تنها بر برنامه هسته‌ای ایران تمرکز کند، بلکه شامل محدودیت بر موشک‌های بالستیک، پایان حمایت از شبه‌نظامیان منطقه‌ای مانند تروریست‌های حزب‌الله وحماس، و بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران باشد. در مقابل، ایران بر لغو تحریم‌ها و حفظ حق غنی‌سازی اورانیوم در داخل کشور پافشاری کرد.

تحلیلگران معتقدند که این عدم پیشرفت، علیرغم لحن خوش‌بینانه عراقچی، نشان‌دهنده شکست این دور از گفتگوها است. یک مقام ارشد اسرائیلی نیز به رسانه‌های عبری گفته است: “آمریکا خطوط قرمز روشنی دارد و تسلیم نخواهد شد. ارزیابی ما این است که مذاکرات عمان شکست خواهد خورد.” همچنین، حضور ناگهانی دریادار کوپر در هیئت آمریکایی، که بدون اطلاع قبلی بود، باعث تعجب طرف ایرانی شد و مقامات جمهوری اسلامی آن را”غیرمنتظره” توصیف کرده و پیشنهاد دادند که مذاکرات باید متوقف می‌شد.

این مذاکرات در حالی برگزار شد که تنش‌های نظامی بین دو کشور به اوج رسیده است. ایالات متحده اخیراً ناوهای هواپیمابر و نیروهای دریایی خود را به نزدیکی ایران اعزام کرده و هشدار داده که اگر مذاکرات شکست بخورد، گزینه نظامی روی میز است. 

وزارت امور خارجه آمریکا روز گذشته به شهروندان آمریکایی در ایرانه شدار داد که “فوراً ایران را ترک کنند” و تأکید کرد که در صورت تشدید تنش‌ها، کمک دولتی ممکن نیست. این هشدار شامل توصیه‌هایی برای خروج از طریق مرزهای زمینی با ترکیه یا ارمنستان و ذخیره مواد غذایی و دارویی بود.

در همین حال، سپاه نیز همزمان با مذاکرات، آزمایش‌های موشکی انجام داد که به عنوان سیگنالی از آمادگی تفسیر می‌شود. 

خطبی نماز جمعه نیز با بدبینی به مذاکرات پرداختند. به عنوان نمونه احمد خاتمی، خطیب نماز جمعه تهران، در سخنرانی امروز گفت: “مااز ایالات متحده نمی‌ترسیم و غنی‌سازی اورانیوم را متوقف نخواهیم کرد.” این اظهارات نشان‌دهنده موضع سخت‌گیرانه تهران است که باخوش‌بینی عراقچی در تضاد است.

چه خواهد شد؟

کارشناسان معتقدند که این مذاکرات، علیرغم پایان بدون نتیجه امروز،ممکن است پایه‌ای برای گفتگوهای آینده باشد، اما شکست امروزنشان‌دهنده عمق شکاف‌هاست. بلومبرگ گزارش داد که ایران سیگنال می‌دهد این مذاکرات به نتیجه سریع منجر نخواهد شد و بخشی ازفرآیند طولانی‌تر است.

تحلیلگران تأکید کردند که امید به پیشرفت کم است، زیرا دو طرف برسر موضوعات بسیار جدی اختلاف دارند: آمریکا می‌خواهد مذاکرات گسترده باشد، در حالی که ایران بر هسته‌ای تمرکز دارد.

اگر مذاکرات شکست بخورد، خطر درگیری نظامی افزایش می‌یابد. ترامپ قبلاً هشدار داده است که ناوهای بزرگ در راه ایران هستند و ممکن است که اتفاقات بدی بیافتد. با این حال، کشورهای منطقه‌ای مانند عربستان و امارات بر دیپلماسی تأکید دارند تا از جنگ جلوگیری کنند.

تأثیر بر اقتصاد و جامعه

پایان بدون نتیجه مذاکرات می‌تواند تأثیرات اقتصادی شدیدی داشته باشد. بورس تهران امروز افت کرد و ارزش ریال کاهش یافت. تحریم‌های آمریکا اقتصاد ایران را تحت فشار قرار داده و منجر به تورم بالا و اعتراضات داخلی شده است. در سطح جهانی، تنش‌هامی‌تواند قیمت نفت را افزایش دهد، زیرا ایران یکی از تولیدکنندگان عمده است.

اما در داخل ایران، سرکوب‌ها همچنان ادامه دارد. گزارش‌ها ازدستگیری‌های گسترده و فله‌ای، نشان‌دهنده تشدید فشارهای داخلی است، که یکی از نقاط مورد بحث آمریکا بود.

این دور از مذاکرات، علیرغم شروع امیدوارکننده از دیدگاه عراقچی،بدون دستیابی به نتیجه ملموس پایان یافت و به عنوان نوعی شکست دیپلماتیک تفسیر می‌شود. آینده گفتگوها نامشخص است، اما ادامه آن می‌تواند از جنگ جلوگیری کند. جهان منتظر گام‌های بعدی است،در حالی که تنش‌ها همچنان بالاست و بسیاری بر این باورند که مذاکرات پیش از آغاز، شکست خورده است.