گروه سیاسی / ماهور ایرانی
مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا صبح جمعه در مسقط، با میانجیگری عمان آغاز شد؛ گفتوگوهایی که از ابتدا زیر سایه دو اختلافِ اصلی پیش رفت؛ اول، «غیرمستقیم بودن» و شکل نشست و دوم، اینکه دستور کار فقط هستهای باشد یا موضوعاتی مثل موشکها و نیروهای نیابتی و وضعیت حقوق بشر را هم دربر بگیرد.
در حالی که تهران میگوید محور گفتوگوها «فقط هستهای و رفع تحریمها» است، واشینگتن در روزهای منتهی به نشست بارها تأکید کرده بود که «توافقِ معنادار» بدون پرداختن به پروندههای دیگر ممکن نیست. در نهایت فرمتِ امروز همان مدلِ پیامرسانی از طریق وزیر خارجه عمان بود؛ هیأتها جداگانه با بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان دیدار کردند و پیامها بین دو طرف جابهجا شد.
بر اساس بیانیه/اطلاعرسانی وزارت خارجه عمان، وزیر خارجه عمان با عباس عراقچی و سپس با استیو ویتکاف دیدارهای جداگانه انجام داد و هدف این دیدارها را «فراهمسازی شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی» توصیف کرد و بر «اهمیت موفقیت گفتوگوها برای امنیت و ثبات پایدار» تأکید شد: وزارت امور خارجه عمان روز جمعه و در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس در خصوص روند گفتوگوهای ایران و آمریکا در مسقط توضیحاتی را ارئه کرد.
در این مطلب آمده است: در چارچوب میزبانی سلطنت عمان از مذاکرات مربوط به پرونده هستهای ایران، صبح امروز جناب آقای «بدر بن حمد البوسعیدی» وزیر امور خارجه، بهطور جداگانه رایزنیهایی با هیأت ایرانی به ریاست جناب آقای دکتر «سید عباس عراقچی» و نیز با هیأت آمریکایی به ریاست «استیو ویتکاف» نماینده ویژه رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا و «جرد کوشنر» انجام داد.
وزارت خارجه عمان با بیان اینکه «این رایزنیها بر فراهمسازی شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی متمرکز بود»، تصریح کرد: در عین حال، با توجه به اهتمام طرفها برای موفقیت این گفتوگوها در راستای تحقق امنیت و ثبات پایدار، بر اهمیت آنها تأکید شد.
مسقط اعلام کرده که «وزیر امور خارجه سلطنت عمان همچنین بار دیگر بر تعهد این کشور به تداوم حمایت از گفتوگو و نزدیکسازی دیدگاههای طرفها تأکید کرد و آمادگی عمان را برای همکاری با شرکای مختلف بهمنظور دستیابی به راهحلهای سیاسی توافقی که با اهداف و انتظارات مورد نظر همسو باشد، اعلام کرد.»
تا به این لحظه گفتوگوها دستکم در دو مرحله پیش رفت؛ مرحله اول انتقال طرحها و نقطهنظرهای دو طرف به وزیر خارجه عمان و در مرحله دوم؛ ادامه رایزنی عمان درباره همان پیامها و «جمعبندی/هموارسازی» برای ادامه مسیر.
طبق گزارشهای موجود، از طرف هیأت آمریکا علاوه بر استیو ویتکاف نماینده دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، جرد کوشنر داماد و مشاور رئیس جمهور آمریکا نیز حضور دارد و همچنین فرمانده سنتکام (برد کوپر) در ترکیب طرف آمریکایی در مسقط حاضر شده است. این چینش، بیش از آنکه «صرفاً فنی-هستهای» باشد، پیامِ سیاسی و امنیتی دارد؛ ترکیبی که میتواند هم نشاندهنده «جدیت» و هم حامل «فشار» باشد.
در اینجا نقشِ پشتپرده بازیگران منطقهای برجسته است. پس از لابی فوریِ چندین کشور عربی با کاخ سفید، واشینگتن تصمیم گرفت از تهدیدِ «کنار کشیدن از مذاکرات» عقبنشینی کند و نشست را در عمان بپذیرد؛ هرچند مقامهای آمریکایی از جمله مارک روبیو وزیر امور خارجه آمریکا نسبت به توافق با ایران «بدبین» هستند.
همچنین آمریکا درباره گفتگو با ایران، چندین موضوع مهم برای رسیدن به توافق را مد نظر قرار داده است از جمله گفتوگوی مستقیم درباره هستهای و گفتوگوهای چندجانبه درباره موضوعاتی مثل موشکها، نیروهای نیابتی و حقوق بشر است.اما نتیجه نهایی در عمان فعلاً به شکل محدودتر و متمرکز بر هستهای توصیف شده است.
ترامپ تهدید به اقدام نظامی را در هفتههای اخیر با سه مطالبه گره زده است؛ پایان دادن به برنامه هستهای و کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم غنیشده؛ کاهش تعداد و برد موشکهای بالستیک و پایان حمایت از گروههای مسلح همسو در منطقه. همچنین مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا گفته است که مذاکرات برای «معنادار بودن» باید فراتر از هستهای، به موشکها، شبهنظامیان همسو و «رفتار حکومت با مردم خودش» هم بپردازد.
از سوی ایران، تهران تأکید کرده که مذاکرات باید در فضایی بدون تهدید و «زیادهخواهی» انجام شود و چارچوب را هستهای تعریف کرده است. این پیام با ادبیات «آمادگی برای دفاع در برابر ماجراجویی» هم همراه بوده است.
به بیان دیگر، ایران طرح خود را نوشته و قرار نیست از طرف کشور یا جای دیگری پیش نویس یا متن پیشنهادی مورد توافق قرار گیرد، باید دید این دور از مذاکرات در پایان امروز به بیانیه مشترک منتهی خواهد شد یا خیر.
اتفاق اصلی امروز احتمالاً نه در متن یک توافق، بلکه در تعریفِ شکل مذاکراتِ بعدی و محدود کردن یا گسترش دادن دستور کار بوده است؛ همان جایی که هنوز شکاف بزرگ باقی است.
