اختصاصی گروه سیاسی/ نیکان توحیدی
مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده قرار است روز جمعه ۱۷بهمن، ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی در مسقط، پایتخت عمان،برگزار شود. این خبر توسط سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در توییتی تایید شد.
این در حالی است که تنها چند ساعت پیش از آن، گزارشهایی از لغو این نشست منتشر شده بود و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا،هشدار داده بود که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، “بایدبسیار نگران باشد”. این تحولات، تنشهای فزاینده بین دو کشور رابرجسته میکند و نشاندهنده یک گام دیگر به سوی درگیری نظامی است.
این مذاکرات که تا این لحظه (تا لحظه نگارش گزارش فوق و با فرض عدم تغییر شرایط)، که قرار است به صورت غیرمستقیم و بامیانجیگری عمان برگزار شود، بنا بر ادعای مسئولان جمهوری اسلامی بر برنامه هستهای ایران و لغو تحریمها تمرکز دارد.
از سوی ایران، عراقچی رهبری هیئت را بر عهده دارد و از سوی آمریکا، استیو ویتکوف، فرستاده ویژه خاورمیانه کاخ سفید، شرکت خواهد کرد. همچنین بر اساس گزارش رسانههای آمریکایی، عبری و عربی، قرار است که در این مذاکرات جرد کوشنر، داماد یهودی ترامپ نیز حضور داشته باشد که برخی تحلیلگران جرد کوشنر را نماینده مستقیم نتانیاهو در این مذاکرات میدانند.
این نشست پس از هفتهها گمانهزنی و اخبار ضد و نقیض برگزارمیشود، جایی که ابتدا ترکیه به عنوان مکان پیشنهاد شده بود، اما جمهوری اسلامی درخواست تغییر مکان به عمان را داد تا مذاکرات دوجانبهتر و محدود به مسائل هستهای باشد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، عصر روز در سخنانی بسیار تند گفته بود: “ملاقات نه مصالحه است و نه مشروعیتبخشی. ما بادوستان و دشمنان خود مینشینیم و صحبت میکنیم. اگر امکان دیدار مستقیم باشد، آمریکا پذیرای آن است.”
او افزود که آمریکا فکر میکرد فرمت مشخصی در ترکیه با حضورکشورهای دیگر ترتیب داده شده، اما ایران با آن موافق نبود.
روبیو تاکید کرد که موضوعات مورد بحث آمریکا شامل برد موشکهایبالستیک ایران، حمایت از نیروهای نیابتی، برنامه هستهای و نحوهرفتار با مردم و معترضان است.
وزیر خارجه ایالات متحده همچنین اشاره کرد که ترامپ گزینههایزیادی دارد و ایرانیها ابتدا با فرمت موافقت کرده بودند، اما بعدا تغییر نظر دادند. او تاکید کرد: “ما آمادهایم. ببینیم میتوانیم به جای درست برویم یا نه. برای جمعه باید دید، اگر هم نیایند مشکلی نداریم. مطمئن نیستم بشود با اینها توافق کرد، اما باید دید.”
این اظهارات نشاندهنده شک و تردید عمیق در واشنگتن نسبت به نتیجه مذاکرات در میان تحلیلگران تعبیر شد.
چند ساعت پس از بیانیه روبیو، گزارشهایی از لغو مذاکرات منتشرشد. یک مقام ارشد آمریکایی به اکسیوس گفت: “به ایران گفتیم یا همین قالب یا هیچ؛ آنها هم گفتند خب، پس هیچ.” این خبر باعث شدترامپ مستقیما به رهبر جمهوری اسلامی اشاره کند و هشدار دهد: “او باید بسیار نگران باشد.”
با این حال، عراقچی در توییتی که دقایقی پس از انتشار تهدید ترامپ منتشر شد، نوشت: “مذاکرات هستهای با ایالات متحده روز جمعه حدود ساعت ۱۰ صبح در مسقط برگزار میشود. از برادران عمانیمان برای تمام ترتیبات لازم سپاسگزارم.” این توییت، ابتدا نشاندهنده چرخش ناگهانی جمهوری اسلامی تعبیر شد، اما دقایقی بعد، باراک راوید، خبرنگار آکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی اعلام کرد که کشورهای منطقه با ارسال پیامهای سطح بالا به کاخ سفید، به شدت از ترامپ درخواست کردند که جلسه با طرف ایرانی را لغو نکند.
این مقامات آمریکایی به آکسیوس گفتند: «آنها از ما خواستند که جلسه را حفظ کنیم و به صحبتهای ایرانیها گوش دهیم. ما به اعراب اعلام کردیم که اگر اصرار داشته باشند، جلسه را برگزار خواهیم کرد، اما همچنان بسیار مردد هستیم.»
بر اساس گزارش آکسیوس، دستکم ۹ کشور منطقه پیامهایی را در بالاترین سطوح به دولت ترامپ رساندند و از او خواستند تا از لغو دیدار در عمان خودداری کند.
همچنین یک مقام آمریکایی دیگر نیز تأکید کرد که دولت ترامپ نهایتاًپذیرفت این جلسه را «به احترام» درخواست متحدان منطقهای ایالات متحده و «به منظور ادامه مسیر دیپلماتیک» برگزار کند.
زمینه تنشها
این مذاکرات در صورت برگزاری، در حالی انجام خواهد شد که تنشها بین ایران و آمریکا به اوج رسیده است. پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران در ماه گذشته، که منجر به کشته شدن هزاران نفر شد، ترامپ تحریمهای جدیدی اعمال کرد و نیروی دریایی آمریکا را به منطقه اعزام کرد.
ترامپ در اظهاراتی گفت: “ما بزرگترین و قدرتمندترین کشتیها را آنجا داریم، خیلی نزدیک. امیدوارم توافقی انجام دهیم. اگر توافق نکنند، خواهیم دید چه خواهد شد.”
از سوی دیگر، جمهوری اسلامی اصرار دارد که مذاکرات تنها به برنامه هستهای و لغو تحریمها محدود شود. یک مقام ایرانی به رویترز گفته بود: “بحث درباره برنامه موشکی روی میز نیست.” این در حالی است که آمریکا و متحدان منطقهایاش، مانند اسرائیل، قطر وعربستان سعودی، بر لزوم گنجاندن موضوع موشکهای بالستیک وحمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی مانند تروریستهای حزبالله و تروریستهای حوثی تاکید دارند.
تغییر مکان از ترکیه به عمان نیز نشاندهنده اختلافات است. ابتدا گزارش شد که مذاکرات در استانبول با حضور کشورهای دیگر مانندقطر، ترکیه، پاکستان و مصر برگزار میشود. اما جمهوری اسلامی خواستار تغییر به عمان شد تا مذاکرات دوجانبهتر باشد و از دخالت کشورهای دیگر جلوگیری شود.
این در حالی است که روبیو، وزیر خارجه آمریکا در اظهارات جداگانه تاکید کرد که مشکل اصلی آمریکا با ایران، نه تنها برنامه هستهای،بلکه نحوه برخورد با مردم خود، برنامههای موشکی و حمایت از گروههای تروریستی منطقه ای است. او به اعدامهای اخیر اشاره کرد.
چه خواهد شد؟
کارشناسان معتقدند این مذاکرات آخرین شانس برای جلوگیری ازدرگیری است، کارشناسان به رسانهها میگویند که مذاکرات مستقیم روی میز نیست و تنشها نشاندهنده نزدیکتر شدن به جنگ است.
ترامپ نیز لشکرکشی گستردهای به منطقه انجام داده و اسرائیل و برخی کشورهای عربی از حملاتی علیه جمهوری اسلامی حمایت میکنند.
در ایران، اعتراضات ادامه دارد و اقتصاد تحت تحریمها فلج شده قرار دارد. علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز هشدار داده است که جنگ فراتر از مرزها خواهد رفت و ترامپ در پاسخ گفته است: “اگر توافقی نکنیم، خواهیم دید آیا درست میگوید یا نه.”
با تمام این اوصاف و با وجود تایید برگزاری مذاکرات، اخبار ضد ونقیض و هشدارهای ترامپ نشاندهنده شکنندگی وضعیت است. اگر مذاکرات شکست بخورد، گزینه نظامی محتملتر میشود. این تحولات،یک گام دیگر ما را به جنگ نزدیکتر میکند، جایی که عواقب آن برای منطقه و جهان ویرانگر خواهد بود. کارشناسان هشدار میدهند که هزمان برای جمهوری اسلامی رو به پایان است و اگر به شروط جهانیان تن ندهد، باید با عواقب وخیم آن روبرو شود.
