اختصاصی گروه سیاسی/ سپهر بابایی
در یک تصمیم بیسابقه و بسیار مهم، وزرای امور خارجه اتحادیه اروپا، روز نهم بهمن ماه به اتفاق آرا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی کردند. این اقدام که پس ازماهها بحث در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا صورت گرفت،پاسخی مستقیم به سرکوب خشونتآمیز و خونین اعتراضات مردمی در ایران است که هزاران کشته و زخمی برجای گذاشتهاند.
این تصمیم، سپاه پاسداران را در کنار گروههایی تروریستی مانندالقاعده، حماس و داعش قرار میدهد و نشاندهنده چرخشی اساسی در رویکرد اروپا نسبت به رهبری جمهوری اسلامی است.
این اقدام اتحادیه اروپا که در نشست وزرای خارجه در بروکسل گرفته شد، پس از دستیابی به اجماع کامل ۲۷ کشور عضو صورت پذیرفت. پیش از این، کشورهایی مانند فرانسه و اسپانیا که آخرین مخالفان این تصمیم بودند، موضع خود را تغییر دادند و حمایت خود را اعلام کردند. این تغییر موضع، راه را برای تصویب رسمی طرح تروریستی نامیدن سپاه هموار کرد. منابع دیپلماتیک گزارش میدهند که این تصمیم با تحریمهای جدیدی همراه است که شامل انجماد داراییها،ممنوعیت سفر و محدودیتهای مالی بر سپاه پاسداران و افراد وابسته به آن میشود. همچنین، ۱۵ مقام ایرانی و شش نهاد مرتبط باسرکوب اعتراضات خونین دی ماه، از جمله وزارت کشور ایران وبرخی فرماندهان ارشد سپاه، تحت تحریمهای جدید قرار گرفتند.
زمینه تصمیم اتحادیه اروپا
تصمیم روز گذشته اتحادیه اروپا، ریشه در اعتراضات گستردهای دارد که دی ماه در ایران آغاز شد و به سرعت به یک جنبش سراسری تبدیل شد. این اعتراضات، که ابتدا در واکنش به مسائل اقتصادی و اجتماعی آغاز شد، به مطالبه سرنگونی رژیم تبدیل شد. گزارشهای سازمانهای حقوق بشری نشان میدهد که نیروهای امنیتی، به ویژه سپاه پاسداران، با خشونت بیسابقهای به معترضان پاسخ دادند.
هزاران نفر کشته، زخمی یا بازداشت شدند، و تصاویر ویدئویی از تیراندازی مستقیم به جمعیت، جهان را شوکه کرده است.
سازمان ملل متحد و کارشناسان حقوق بشر آن، سپاه پاسداران رامتهم به کشتار سیستماتیک معترضان کردهاند.
پارلمان اروپا پیش از این در ۲ بهمن ۱۴۰۴ قطعنامهای تصویب کرده بود که در آن خواستار تعیین سپاه پاسداران به عنوان سازمان تروریستی شده بود. این قطعنامه، که با حمایت گسترده نمایندگان تصویب شد، بر لزوم پاسخ قاطع به نقض حقوق بشر در ایران تأکید داشت.
روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، این تصمیم را «گامی مهم درمقابله با سیاستهای تهران» توصیف کرد. همچنین، سازمانهایی مانند کنگره جهانی یهودیان از این اقدام استقبال کرده و آن راپاسخی به تهدیدهای منطقهای سپاه پاسداران دانستند.
در سطح بینالمللی، ایالات متحده و کانادا پیش از این سپاه پاسداران را تروریستی اعلام کرده بودند، اما اتحادیه اروپا به دلیل نگرانیهای حقوقی و دیپلماتیک، از این اقدام خودداری میکرد. اکنون، با تغییر موضع فرانسه و اسپانیا، این مانع برداشته شد.
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، این تصمیم را «دیرهنگام اما ضروری» خواند و تأکید کرد که «تروریست، نامی است که شایسته رژیمی است که مردم خود را سرکوب میکند.»
واکنشهای فوری در ایران و جهان
واکنش ایران به این تصمیم سریع و تند بود. مقامات تهران این اقدام را «اشتباه استراتژیک عمده» توصیف کردند و هشدار دادند که عواقب «ویرانگری» به دنبال خواهد داشت. اسکندر مؤمنی، وزیرکشور ایران، که خود تحت تحریم قرار گرفته، این تصمیم را محکوم کرد و گفت که سپاه پاسداران «نیروی ضدتروریستی» است. در تهران، گزارشهای اولیه از اعتراضات شبانه حکایت دارد؛ ساکنان محلههایی مانند چیذر در غرب تهران، با شعارهای ضد رهبر جمهوری اسلامی و ضد سپاه از پشتبامها، این تصمیم را جشن گرفتند.
ویدئوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، نشاندهنده شادی مردم و فریادهای «مرگ بر دیکتاتور» است.
در سطح جهانی، این تصمیم با استقبال گستردهای روبرو شد. ایالات متحده آن را گامی مثبت در جهت انزوای ایران دانست، در حالی که اسرائیل، که سپاه پاسداران را تهدید اصلی خود میداند، از آن تمجید کرد.
تحلیل پیامدهای اقتصادی
یکی از مهمترین پیامدهای این تصمیم، تأثیر اقتصادی آن بر ایران است. تعیین سپاه پاسداران به عنوان سازمان تروریستی، منجر به انجماد داراییهای آن در اروپا میشود و بانکهای اروپایی را ملزم میکند معاملات مرتبط با شرکتهای وابسته و یا مرتبط با سپاه را مسدود کنند. سپاه پاسداران، که کنترل بخشهای وسیعی از اقتصاد ایران را در دست دارد – از نفت و گاز تا ساختوساز و مخابرات – باچالشهای جدی روبرو خواهد شد.
این تحریمها میتواند جریان سرمایهگذاری خارجی را کاهش دهد و اقتصاد ایران را، که پیش از این تحت فشار تورم بالا و رکود قرار دارد، بیشتر تضعیف کند.
بر اساس گزارشهای اقتصادی، ایران در سال ۱۴۰۴ با کسری بودجه شدید روبرو است، این تصمیم میتواند صادرات کالاهایایرانی به اروپا را مختل کند. علاوه بر این، شرکتهای اروپایی که با نهادهای وابسته به سپاه همکاری دارند، مجبور به قطع روابط خواهندشد، که این امر میتواند به بیکاری بیشتر و ناآرامیهای اجتماعی منجر شود. تحلیلگران پیشبینی میکنند که ارزش ریال ایران درروزهای آینده کاهش یابد و تورم، که اکنون حدود 60 درصد است،افزایش یابد.
پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک
از منظر سیاسی، این تصمیم انزوای بینالمللی ایران را تشدید میکند. سپاه پاسداران، به عنوان بازوی اصلی نظامی و امنیتی رژیم، نقش کلیدی در سیاست خارجی ایران دارد. تعیین تروریستی آن میتواند مذاکرات جمهوری اسلامی با غرب را پیچیدهتر کند؛مذاکراتی که پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، باچالشهای جدیدی روبرو شده است. ترامپ، که پیش از این سپاه راتروریستی اعلام کرده بود، ممکن است از این تصمیم برای توجیه اقدامات نظامی علیه ایران استفاده کند.
در داخل ایران، این اقدام میتواند اعتراضات را تقویت کند. مردم ایران، که از سرکوب خسته شدهاند، این تصمیم را به عنوان حمایتی از جنبش خود میبینند. گزارشهای اولیه نشان میدهد که شعارهای ضد سپاه در شهرهایی مانند تهران افزایش یافته است. با این حال،رژیم ممکن است با افزایش سرکوب، به این چالش پاسخ دهد، که این امر میتواند به چرخه خشونت بیشتری منجر شود.
در سطح منطقهای، این تصمیم بر گروههای نیابتی سپاه مانندحزبالله لبنان، حماس و حوثیهای یمن نیز تأثیر خواهد گذاشت. این گروهها که حمایت مالی و نظامی از سپاه دریافت میکنند، ممکن است با محدودیتهای مالی روبرو شوند. این امر میتواند تنشها درخاورمیانه را افزایش دهد، به ویژه در مناطقی مانند عراق، جایی که سپاه حضور فعالی دارد.
پیامدهای اجتماعی و حقوق بشری
از دیدگاه اجتماعی، این تصمیم میتواند امید را در میان معترضان ایرانی زنده کند. جنبش اعتراضی ۱۴۰۴ که با کشته شدن هزاران نفر همراه بود، اکنون حمایت بینالمللی بیشتری دریافت میکند. سازمانهای حقوق بشری مانند عفو بینالملل و دیدبان حقوق بشر،این اقدام را گامی مثبت میدانند.
با این حال، خطر افزایش خشونت وجود دارد. جمهوری اسلامی ممکن است با دستگیریهای گستردهتر و اعدامهای بیشتر به این تصمیم پاسخ دهد. در ماههای اخیر صدها نفر اعدام شدهاند و این عدد میتواند افزایش یابد.
تصمیم اتحادیه اروپا برای تعیین سپاه پاسداران به عنوان سازمان تروریستی، نقطه عطفی در روابط اروپا و ایران است. این اقدام نه تنها پاسخی به سرکوب داخلی است، بلکه پیامی به رژیم تهران مبنی بر اینکه خشونت بدون عواقب نخواهد ماند، تعبیر میشود. با اینحال، پیامدهای آن گسترده و پیچیده است؛ از تضعیف اقتصاد ایران تا افزایش تنشهای منطقهای و تقویت جنبشهای اعتراضی.
در حالی که جهان منتظر واکنشهای بعدی است، یک چیز روشن است؛ جمهوری اسلامی در موقعیتی ضعیفتر قرار گرفته و آینده آن بیش از پیش نامعلوم به نظر میرسد. آیا این تصمیم به تغییرات اساسی در ایران منجر خواهد شد، یا تنها به تشدید درگیریها منجر میشود؟ زمان پاسخ خواهد داد.
