اختصاصی گروه اقتصادی / فرهاد فربودی
بازار طلای ایران در هفتههای گذشته یکی از پرنوسانترین مقاطع تاریخی خود را تجربه کرده است؛ نوسانی که تنها از جنس تغییرات معمول قیمتی نیست بلکه حاصل برهمکنش همزمان دو نیروی قدرتمند بوده است: شوکهای کمسابقه در بازار جهانی طلا و التهابهای سیاسی ناشی از احتمال تقابل نظامی یا توافق دیپلماتیک میان ایران و آمریکا. حاصل این دوگانه، شکلگیری رفتاری سینوسی در قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار بوده؛ بازاری که تنها در فاصلهای کمتر از یک هفته، از قلههای تاریخی فاصله گرفت و وارد فاز اصلاحی شد. در حال حاضر، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار با کاهش تقریبا پنج میلیون تومانی از سقف تشکیلشده در نیمه ابتدایی بهمن، به سطوحی کمتر از ۱۸ میلیون تومان عقبنشینی کرده است. این افت سنگین در حالی رخ داده که بازار در مقطع کوتاهی، قیمتهای ۲۲ میلیون تومانی را نیز به ثبت رسانده بود؛ موضوعی که نشان میدهد رفتار طلا در این دوره، بیش از هر زمان دیگری تابع شوکهای انتظاری و روانی بوده است.
یکی از دو پیشران اصلی این نوسانات، بدون تردید بازار جهانی طلا بوده است. بازار طلای تهران اگرچه بهواسطه ساختار خاص اقتصاد ایران همواره دچار حباب قیمتی است، اما در نهایت نمیتواند از تغییرات انس جهانی مستقل عمل کند. قیمت هر انس طلا در بازارهای جهانی، در هفتههای گذشته رکوردهایی را به ثبت رساند که حتی برای بسیاری از تحلیلگران باسابقه نیز غیرمنتظره بود.
در اوج این هیجان، قیمت هر انس طلا با شتابی کمسابقه تا قله ۵ هزار و ۳۵۲ دلار صعود کرد؛ عددی که اثر روانی قابل توجهی بر بازار داخلی ایران گذاشت و انتظارات صعودی را به شکل محسوسی تقویت کرد. اما این روند صعودی پایدار نماند. از ابتدای هفته و روز شنبه ۱۱ بهمن، مسیر قیمتها تغییر کرد. درست در زمانی که بسیاری از فعالان بازار انتظار ادامه رکوردشکنی را داشتند، اصلاحی شدید و ناگهانی آغاز شد. در جریان معاملات روز دوشنبه ۱۳ بهمن، انس جهانی طلا تا سطح ۴ هزار و ۶۰۰ دلار عقب نشست؛ بهعبارت دیگر، ریزش ۷۵۰ دلاری تنها در یک بازه زمانی کوتاه ثبت شد. چنین اصلاحی نهفقط از منظر عددی، بلکه از نظر روانی نیز شوکی جدی به بازارهای وابسته از جمله بازار طلای ایران وارد کرد.
در بازار ایران، قیمت طلا حاصل ترکیب دو متغیر کلیدی است: نرخ ارز و قیمت انس جهانی. معاملهگران حرفهای بهخوبی میدانند که حباب قیمتی زمانی پایدار میماند که هر دو پایه در وضعیت باثبات یا صعودی باشند. وقتی یکی از این دو ستون، آنهم با چنین شدت و سرعتی فرو میریزد، حفظ قیمتهای بالا عملاً ناممکن میشود.
ریزش انس جهانی تنها به کاهش عددی قیمتها محدود نماند؛ بلکه جو روانی بازار را نیز بهطور کامل تغییر داد. خریدارانی که هفته پیش از ترس جاماندن از موج صعودی، با شتاب وارد بازار میشدند، حالا در موضع انتظار قرار گرفتهاند. کاهش حجم معاملات، افزایش عرضه و عقبنشینی تقاضای هیجانی، نشانههای روشنی از تغییر فاز بازار است.
اگر انس جهانی را موتور محرک قیمت طلا بدانیم، اخبار سیاسی نقش فرمان این خودرو را ایفا میکند. در اقتصاد ایران، کمتر بازاری به اندازه ارز و طلا نسبت به تحولات سیاسی حساس است. طلا در این فضا عملاً به دماسنج ترس اقتصادی تبدیل شده است؛ هرچه نااطمینانی و تنش بیشتر شود، قیمتها بالاتر میروند و با کاهش ریسکهای سیاسی، تب بازار فروکش میکند.
هفته گذشته، فضای رسانهای و تحلیلی کشور حول یک واژه میچرخید: جنگ. احتمال درگیری نظامی مستقیم میان ایران و آمریکا، انتظارات تورمی را تشدید کرد و تقاضا برای داراییهای امن از جمله طلا را بهطور قابل توجهی افزایش داد. در چنین فضایی، رفتار بازار بیش از آنکه منطقی باشد، هیجانی میشود و تصمیمگیریها بر اساس ترس از آینده شکل میگیرد.
اما اکنون نشانههایی از تغییر این فضا دیده میشود. انتشار اخبار غیررسمی درباره احتمال آغاز دور جدید مذاکرات میان ایران و آمریکا، معادلات را تغییر داده است. بازاری که هفته پیش بر موج بدبینی سوار بود، حالا با نوعی خوشبینی محتاطانه مواجه شده است. معاملهگران بهخوبی میدانند که حتی انتشار یک خبر رسمی درباره شروع مذاکرات، میتواند شوک کاهشی جدیدی به بازار وارد کند.
در سناریوی نخست، فرض بر این است که فشار فروش ادامه پیدا کند و اخبار سیاسی مثبت تقویت شود. در این حالت، نمودارها نشان میدهند که قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار هنوز ظرفیت اصلاح بیشتری دارد. اولین سطح حمایتی مهم در این مسیر، قیمت ۱۷ میلیون و ۷۴۰ هزار تومان است. شکسته شدن این سطح میتواند سیگنال افزایش عرضه و تشدید فروش باشد.
در صورت عبور از این حمایت، قیمت به سمت سطح ۱۷ میلیون و ۲۸۰ هزار تومان حرکت خواهد کرد؛ سطحی که از نظر تکنیکال اهمیت بالایی دارد. اما تحلیلها نشان میدهد که حمایت بسیار محکم و جذاب برای خریداران در کف ۱۶ میلیون و ۷۳۰ هزار تومان قرار دارد. رسیدن به این محدوده میتواند نقطه عطف جدیدی در بازار ایجاد کند و احتمالاً خریداران بلندمدت در این سطح فعالتر خواهند شد.
بازار اما همواره دو رو دارد؛ در سناریوی دوم، فرض بر این است که یا ریزش انس جهانی متوقف شود، یا اخبار سیاسی بار دیگر به سمت تنش حرکت کند. در چنین شرایطی، ورود دوباره خریداران میتواند روند اصلاحی را متوقف کند.
در مسیر صعودی، اولین مانع جدی پیش روی طلا، محدوده ۱۸ میلیون و ۸۱۰ هزار تومان است. عبور از این سطح میتواند بهعنوان نخستین نشانه پایان اصلاح تلقی شود. در گام بعدی، هدف بازار سطح ۱۹ میلیون و ۳۷۰ هزار تومان خواهد بود. نهایتاً، سقف روانی کوتاهمدت که نگاه بسیاری از معاملهگران به آن دوخته شده، عدد ۱۹ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان است.
بازار طلای ایران امروز بیش از همیشه به سیاست گره خورده است. در یک سوی این دوراهی، توافق، تنشزدایی و کاهش ریسک نظامی قرار دارد که میتواند به ادامه اصلاح قیمتها منجر شود. در سوی دیگر، عدم توافق و بازگشت سایه جنگ است که بار دیگر طلا را به پناهگاه سرمایهها تبدیل خواهد کرد. در چنین فضایی، طلا نهفقط یک کالای زینتی، بلکه آینهای از انتظارات، ترسها و امیدهای اقتصاد ایران است؛ بازاری که مسیر آیندهاش، بیش از آنکه در نمودارها نوشته شده باشد، در اتاقهای سیاستگذاری و میزهای مذاکره رقم میخورد.
