تاثیر کاراکتر مولف بر ساختار پدیده بزهکاری

اختصاصی هم وطن؛محمد سعید مقصودی/ وکیل دادگستری

مقدمه :
علم حقوق و روانشناسی به عنوان دو علم از علوم موضوعه با سبقه ای تاریخی ، در کانسپت و درون مایه خود دارای ارتباطات گسترده و معناداری بوده که وجود هر یک برای تعریف ساختار دیگری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با مطالعه داده های شخصیت شناسی در میان جامعه آماری مجرمان دارای برچسب اجتماعی، مشخص می‌شود که این وجوه تشابه و تمایز می توانند عامل پیش گیرانه در وقوع یک بزه و گزاره ای کنترل گر در بروز اختلالات و ناهنجاری های رفتاری و شخصیتی باشد.
یکی از این وجوه ارتباط بین دو علم فوق الذکر ، مفهوم ” کاراکتر ” و جایگاه آن در هم پوشانی دو مفهوم بزهکار و مصلح عنوان می شود.

به بیان دیگر در این یادداشت کوشش می‌شود هویت کاراکتریک برتر ( کاراکتر مولف ) تعریف شده و همچنین معایب و محاسن وجود و عدم وجود آن بر پیکره ی پدیده بزهکاری مورد بررسی و مداقه قرار گیرد.

تعریف کاراکتر :
تعریف کاراکتر از منظر روانشناسان و مکاتب گوناگون روانشناختی تا حد فراروانی دارای شباهت بوده که جهت روشن تر شدن موضوع در ذیل به بخشی از آن اشاره می‌شود.

از دیدگاه فروید:
کاراکتر الگوی پایدار رفتار، ناشی از تعارض‌های ناهشیار و مراحل رشد روانی جنسی است
او باور داشت که نوع برخورد انسان با مراحل رشد (دهانی، مقعدی، فالیک و..) منجر به شکل‌گیری صفاتی می‌شود که کاراکتر او را تشکیل می‌دهد.( کاراکتر وسواسی، کاراکتر بی احساس و..)

از دیدگاه یونگ:
یونگ کاراکتر را بیان بیرونی شخصیت می دانست
از نظر وی شخصیت دو بخش دارد
۱. پرسونا ( نقاب اجتماعی)
۲. خود درونی
که ایشان کاراکتر را منطبق بر پرسونا می‌دانست

از دیدگاه ادلر:
کاراکتر نتیجه‌ی احساس حقارت و تلاش برای جبران آن است
وی معتقد بود
کاراکتر منطبق با سبک زندگی فرد است
این سبک بر اساس تلاش برای غلبه بر ضعف‌ها و ایجاد حس برتری شکل می‌گیرد.
پس در یک تعریف کلی می توان کاراکتر را این چنین تعریف نمود
الگوی نسبتاً پایدار افکار، احساسات و رفتارهای هر فرد گفته می‌شود ( فقط متعلق به خود آن فرد است) که او را از دیگران متمایز می‌کند و باعث می‌شود در موقعیت‌های مختلف، به شیوه‌ای منحصر به فرد واکنش نشان دهد.

نقاط تمایز کاراکتر با شخصیت:
شخصیت (Personality):
مجموعۀ کامل ویژگی‌های روانی، هیجانی، رفتاری و شناختی انسان که در واقع شامل کل ساختار روانی فرد است.
این ویژگی‌ها :
_ گسترده‌تر از کاراکتر اند
_ شامل ژنتیک، مزاج، هیجان، انگیزه، شناخت، صفات هستند.
_ ترکیب عوامل مادرزادی و محیطی هستند
( درون‌گرا بودن، حساس بودن، هیجان‌پذیری بالا، وظیفه‌شناسی، انعطاف‌پذیری)

کاراکتر (Character):
بخش اخلاقی، ارزشی و ارادی شخصیت تعریف می‌شود.
یعنی الگوی رفتاری پایدار که با ارزش‌ها، کنترل خود و مسئولیت‌پذیری مرتبط است.
ویژگی‌ها:
در قالب بخش اجتماعی اخلاقی شخصیت نمود ظاهری دارد
بیشتر تحت تربیت و یادگیری ساخته می‌شود
به “خوب” و ” بد” ارزش‌ گذاری می‌شود (کاراکتر محکم، کاراکتر ضعیف)
شامل صفاتی مثل وجدان، صداقت، پایبندی به ارزش‌ها است
( مسئولیت‌پذیری، صداقت، وفای به عهد، کنترل تکانه، وجدان کاری)
در یک جمله می توان این چنین بیان داشت که:
شخصیت آن چیزی است که هستیم
کاراکتر آن چیزی است که می‌خواهیم باشیم

تعریف و ویژگی های کاراکتر مولف :
تعریف:
مولف در معنای لغوی و ادبی آن به عنوان نویسنده و کاتب معنا می‌شود اما در قالب بحث و به عقیده نگارنده کاراکتر مولف حالتی از شخصیت است که فرد در سه عنصر احساس، رفتار و تصمیم مستقل از دیگران عمل کرده و خود را وابسته به امتزاج وراثت و محیط نمی داند
کاراکتر مولف شبیه به هیچ کس نیست، مقلد شخصیت نبوده بلکه خالق شخصیت است، استقلال او نه از توهم استقلال که از تجربه و اکتساب نشات می گیرد
کاراکتر مولف مفهومی پیشنهادی از سوی نگارنده است و در طبقه‌ بندی‌ های کلاسیک روان‌شناسی مورد استفاده قرار نگرفته است

ویژگی های کاراکتر مولف :
صاحب کاراکتر مولف..
۱. اتکا به نفس داشته و بدون خود بزرگ بینی هویت خویش را باور دارد
۲. مسئولیت پذیر است و می تواند نقش رهبر گروه را بازی کند.
۳. بین خود و دیگران مرز بندی مشخص و روشن قاعل می‌شود.
۴. از پختگی عاطفی برخوردار بوده و می تواند احساساتش را کنترل کند.
۵. انعطاف پذیر است و در صورت تغییر اوضاع توانایی هماهنگ کردن خود با موقعیت جدید را دارد
۶. هدفمند بوده و برای رسیدن به هدف معین، قدرت مانور را از جامعه و خانواده می گیرد و….

تاثیر کاراکتر مولف بر کنترل و جلوگیری از وقوع پدیده بزهکاری :
در حوزه آموزه های جرم شناسی مکاتب فراوانی در خصوص شخصیت و تاثیر آن در وقوع یا عدم وقوع جرم داده های قابل اعتنایی ارائه داده اند
به طور مثال..
در جرم شناسی نئوکلاسیک و روانشناختی، تبیین ویژگی های ژنتیکی و روانی از یک سو و از سوی دیگر شناخت اختلال های شخصیتی شدید و نیمه شدید در آرا و دکترین روانشناسی همچون فروید، بندورا، اسکینر و آیزنک مشهود و نمایان است
در واقع اگر اشخاص از همان بدو کودکی طی سلسله مراقب های روانشناختی موثر قرار گرفته و به معنای دقیق کلمه شخصیت و کاراکتر ساخت و پرداخت شود صاحب ویژگی های هویت سازی شده که می‌توان در نونهالی به بعد ایشان را صاحب شخصیت مولف و برتر دانست
به بیان دیگر می توان چنین عنوان داشت که شخصیت مولف به دلیل هویت تمام و کمال پرداخت شده خود و ویژگی هایی همچون..
۱. مقاومت در برابر فشار خارجی
۲. کنترل هیجان
۳. خود نظارتی بودن
۴. عزت نفس
۵. اهداف تعریف شده و..
کم تر در مسیر پدیده بزهکاری قرار گرفته و در صورت مواجهه با ناهنجاری های تعریف شده توانایی عبور و تعدیل آن را داشته و برای هویت زیستی اجتماعی خود یک منِ ایمن تعریف می‌کند.
بنابراین، کاراکتر مولف به دلیل برخورداری از سازه‌های خودنظم‌جویی، خودکارآمدی و مقاومت در برابر فشار اجتماعی، می‌تواند یک عامل حفاظتی در برابر گرایش به بزهکاری تلقی شود

پایان بندی:
وقوع یک بزه و کیفیات متشکله ی پدیده بزهکاری تحت تاثیر عوامل زیستی، تربیتی، اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی .. است. پر واضح است که نمی توان نقش هیچ کدام از این عوامل را نادیده انگاشت و برای آن حیثیت و شان متمایز از دیگر عوامل قاعل شد
اما به جهت اهمیت موضوعات روانشناختی از دیدگاه نگارنده، یادداشت فوق حول محور این گزاره مکتوب شده است.
پر واضح است که صرف پژوهش در موضوعات مرتبط با پدیده بزهکاری به تنهایی موثر نبوده و جهت جریان سازی و توفیق در این حوزه، همکاری مدون و مستمر صاحبین دکترین سایر علوم در وادی عمل مورد نیاز و توقع است.

منابع:

1. Freud, Sigmund. The Ego and the Id. 1923.
2. Jung, Carl. Psychological Types. 1921.
3. Adler, Alfred. The Individual Psychology of Alfred Adler. 1930.
   راسل آکرز، رونالد. نظریه‌های جرم‌شناسی. ترجمه دکتر نجفی ابرندآبادی.
4. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. جرم‌شناسی.
5. گیدنز، آنتونی. جامعه‌شناسی. (مبحث انحراف اجتماعی)
   بندورا، آلبرت. یادگیری اجتماعی و شخصیت.
   پاشاشریفی، حسن. روانشناسی شخصیت. انتشارات سمت.
6. سیدمحمدی، یحیی. نظریه‌های شخصیت. انتشارات ارسباران / روان