بعد از پایان جنگ ۱۲ روزه میان ایران، اسرائیل و آمریکا گزارشها و اخبار مختلفی درباره پرونده هستهای ایران منتشر شد. بعد از آنکه دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا بارها بعد از پایان جنگ اعلام کرد با موشکهای فوق سنگین جنگنده B2 تاسیسات هستهای ایران در سه سایت نطنز، اصفهان و فردو را کاملا از بین برده است، اما مقامات رسمی ایران صحبتهای رئیس جمهوری آمریکا را کذب دانسته و اعلام کردند، بار دیگر این تاسیسات را بازسازی خواهند کرد و غنیسازی اورانیوم و تولید سوخت هستهای را در کشور از سر خواهند گرفت. با این حال هنوز هیچ برنامه زمانی مشخصی برای از سرگیری غنیسازی اورانیومدر ایران از سوی دولت اعلام نشده و مشخص نیست که قرار است فعالیتهای غنیسازی در همان مراکز قبلی احیا شود یا تاسیسات جدیدی برای غنیسازیداورانیوم ایجاد خواهد شد.
به طور مثال مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران در بازدید از نمایشگاه مراکز هستهای تهران و دیدار با مدیران ارشد صنعت هستهای گفت: «علم در درون ذهنهای دانشمندان ماست و با از بین بردن ساختمانها و کارخانهها مشکلی پیش نخواهد آمد؛ ما دوباره و با قدرت بیشتری آن ها را خواهیم ساخت.»
در طول ۲۲ سال گذشته، صنعت غنیسازی یکی از نقاط اختلاف اصلی ایران و بازیگران بینالمللی از جمله آمریکا و اسرائیل بوده است. اما با این تفاوت که این اختلافات در دوره نخست ریاست جمهوری حسن روحانی با امضای قرارداد برجام تا حدودی کنترل شد و پنج عضو شورای امنیت به همراه آلمان حق غنی سازی ایران را با نظارتهای سازمان بین المللی انرژی اتمی و در یک سطح مشخص به رسمیت شناختند. اما با امضای خروج دونالد ترامپ در اولین دوره ریاست جمهوری از برجام، بار دیگر حق غنی سازی ایران منجر به اختلاف اصلی بازیگران بین المللی تبدیل شد.
بعد از آنکه ترامپ در پایان جنگ دوازده روزه اعلام کرد تاسیسات هستهای ایران از میان برداشته شده و دیگر حق بازسازی را به ایران نخواهد داد و تلویحاً تهدیدکرده که در صورت از سرگیری فعالیتهای هستهای ایران، ایالات متحده آمریکابار دست به اقدام نظامی خواهد زد، طبق گزارشهای به دست آمده خبرها حاکی از آن است که ایران در فاصله دو کیلومتری سایت هستهای نطنز در منطقهای به نام « کلنگ گزلا » که در برخی منابع به نام « کوه کلنگ » شناخته میشود، در حال ساخت و سازهای پیشرفته است.
طبق گزارش واشنگتن پست، ایران در سال ۲۰۲۰ اعلام کرده با هدف ساخت «کارخانه مونتاژ سانتریفیوژ»، حفر تونل در اعماق « کلنگ گزلا» در فاصله حدودا دو کیلومتری از تاسیسات نطنز را انجام داده است. اما این فعالیتها پس از حملات آمریکا و اسرائیل افزایش یافتهاند. با این حال، هدف نهایی از ساختوساز در این کوه هنوز روشن نسیت و بازرسان بینالمللی انرژی اتمی هم هیچگاه از این سایت بازدید نکردهاند.
طبق تصاویر ماهوارهای به دست آمده، تونلهایی در غرب، شرق و جنوب سایت به چشم میآید. نشانههای قابل مشاهدهای از ساخت و ساز در این سایت وجود دارد. در انتهای شرقی سایت، تاسیسات زیرزمینی شامل دو ورودی است. ورودی شمالی آن اخیرا گسترش یافته و با شن و ماسه پوشانده شده است. منطقه غربی نیز شامل دو ورودی است که هر دو در تصاویر باز هستند. ورودی غربی نیز اخیرا گسترش یافته و با شن و ماسه پوشانده شده است. منطقه جنوبی شامل یک ورودی واحد است. یک تیر خاکی در مقابل این ورودی قرار دارد که نشان میدهدورودی جنوبی به طور فعال مورد استفاده قرار نمیگیرد. این در حالی است که سه موضوع میتواند درباره این سایت هستهای مطرح باشد از جمله آنکه ایران ممکن است طبق برنامه اولیه، در حال ساخت تاسیسات مونتاژ سانتریفیوژ باشد. با توجه به افزایش سرعت، احتمالا جدول زمانی عملیات کوه کلنگ افزایش یافتهاست. موضوع دوم، ایران میتواند دامنه ماموریت در کوه کلنگ را گسترش دهد و فعالیتهایی مانند متالورژی را که در اصفهان نابود شد، به تاسیسات کوه کلنگ منتقل کند و در موضوع سوم ایران ممکن است در حال پیگیری یک تاسیسات غنیسازی اورانیوم مخفی در این کوه باشد، با این امید که این تاسیسات بتواند ذخایر موجود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی در اختیار این کشور را غنیسازی کند.
این تاسیسات وسیع ممکن است اهدافی مشخصی در ابعاد فنی و امنیتی،بین المللی برای ایران در پی داشته باشد. وسعت ۲.۵ کیلومتر مربعی سایت سطحی نشاندهنده مقیاس بسیار بزرگ پروژه زیرزمینی است. عمق احتمالی۸۰-۱۰۰ متری، این تاسیسات در برابر حملات هوایی پیشرفته بسیار مقاوم خواهد بود. به طوری که از عمق تاسیسات شناختهشده فردو نیز بیشتر است. طبق تصاویر هوایی به دست آمده پوشاندن ورودی تونل با خاک و سنگ، یک تاکتیک کلاسیک برای «سختسازی هدف» و افزایش احتمال بقا در برابر حمله مستقیم قلمداد میشود. همچنین انتقال فعالیتها به اعماق زمین، محافظت فیزیکی را افزایش داده و هم امکان پنهان کردن بهتر فعالیتها از بازرسان بینالمللی را فراهم میکند. همچنین افزایش سرعت ساخت و ساز در «کوه کلنگ» علیرغم در نظر نگرفتن جنگ ۱۲ روزه مبنی بر تخریب سه سایت هستهای، این پیام واضح را میرساند که برنامه هستهای ایران توقف ناپذیر است.
ایران تاکنون جزئیات بیشتری درباره ساخت این تاسیسات هستهای به بیرون درز نداده و همین موضوع باعث افزایش فشار از سوی بازیگران بینالملل بر روند برنامه اتمی ایران خواهد بود. رافائل گروسی دبیرکل سازمان انرژی اتمی اخیرا در سفری که به واشنگتن داشت ضمن تاکید بر ادامه پیگیریها برای دریافتآخرین اطلاعات تاسیسات هستهای در جنوب سایت نطنز گفت: تمام کشورها بایدقصد خود را برای ساخت تأسیسات اطراف سایتهای هستهای به آژانس اطلاع دهند اما جمهوری اسلامی موضعی « منحصر به فرد در جهان» دارد که انگار نیازبه اطلاع رسانی قبلی به آژانس نمیبیند. و هربار سوال کردیم که این سایت برای چیست گفتند به شما ربطی ندارد.
بنابر گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران پیش از آغاز حملات اسرائیل حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ذخیره کرده بود. سرنوشت و مکان کنونی این ذخایر بعد از حملات اسرائیل و آمریکا نامشخص است و نگرانیها درباره احتمال استفاده پنهانی از آن برای تولید بمب افزایش یافته است.
ایران سه سناریو احتمالی را در پیش چشمان خود میبیند ایران با ساخت تاسیسات هستهای « کوه کلنگ» به دنبال ارزیابی خسارات بوده و با احتیاط فعالیت خود را ادامه میدهد تا باعث تحریک طرف مقابل نشود. همچنین به دنبال ایجاد اهرم فشار برای از سرگیری مجدد مذاکرات و گرفتن امتیاز برای لغو تحریمها است و در سناریو سوم امکان دارد با توجه به سرعت گرفتن ساخت و ساز و عدم اطلاع رسانی به سازمان بین المللی انرژی اتمی و محدود شدن بازرسیها بار دیگر شاهد حملات اسرائیل و آمریکا به ایران باشیم.
جوزف راجرز معاون برنامه اشاعه هستهای مرکز مطالعات استراتژیک و بینالملل در واشینگتن در گفتگو با رادیو فردا در تحلیل جزئیات بیشتر این تاسیسات گفت: « زمانی که ایران ساخت این تأسیسات را آغاز کرد، مقامات ایران گفتند که قرار است در آن سانتریفوژ مونتاژ شود. بنابراین نه یک سایت غنیسازی، بلکه محل مونتاژ سانتریفوژهایی خواهد بود که در سایر تأسیسات غنیسازی استفاده میشوند. با این حال، با توجه به افزایش تونلزنیها در داخل این تاسیسات ممکن است نشان دهد که ایران تصمیم گرفته فعالیتهای بیشتری را به اعماق زمین منتقل کند. یکی از نتایج این است که ایران ممکن است تصمیم بگیرد بخشیاز متالورژی و ساخت برخی از فعالیتهایی را که در اصفهان در حال انجام بود، به اینجا منتقل کند. مثلا، تبدیل کیک زرد به هگزافلوراید اورانیوم، گازی که برای غنیسازی اورانیوم در سانتریفوژها استفاده میشود. من فکر میکنم بدترین حالت این است که ایران در حال ساخت یک تأسیسات غنیسازی اعلامنشده در کوهِ کلنگ باشد. اما همه اینها واقعاً حدس و گمان است.»
راجرز در بخش دیگری از صحبتهای خود با بیان اینکه: « اگر ایران تصمیم بگیرد غنیسازی اورانیوم اعلامنشده را در یک تأسیسات مخفی پیگیری کند، این نقض آشکار پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای خواهد بود و منجر به واکنشهای بینالمللی گستردهتری خواهد شد. من فکر میکنم اگر ایران تصمیم بگیرد غنیسازی را به شکل اعلامنشده دنبال کند و ایالات متحده متوجه شود، احتمال تلافی ایالات متحده بسیار زیاد است.»
طبق اطلاعات موجود درباره سایت هستهای «کوه کلنگ»، توسعه تأسیسات غنیسازی میتواند هزینه بسیار زیادی برای ایران به همراه داشته باشد و به نظر نمیرسد این موضوع باعث تضمین موفقیت در برنامه هستهای ایران قلمداد شود. همچنین مقامات ایران باید این نکته را در نظر داشته باشند که سازمان بین المللی انرژی اتمی در هر صورت با داشتن ابزارهای لازم به اطلاعات سایت هستهای« کوه کلنگ » دست پیدا خواهد کرد. اما نباید فراموش کرد برنامه هستهای ایران به وضوح و عمق بسیار بالا تحت نفوذ موساد در اسرائیل است و در صورت دستیابی به اطلاعاتی نظیر ادامه غنی سازی اورانیوم تجربه سختتری نسبت به جنگ خرداد ماه سال جاری در انتظار ایران خواهد بود.
اختصاصی هم وطن؛ گروه سیاسی/ ماهور ایرانی
